wtorek, 8 stycznia 2013

Jan Bułhak i BLUBO w wersji rodzimej


Blubo to akronim od Blutt und Boden, czyli używanego przez nazistów pojęcia „krwi i ziemi”, wymyślonego w 1901 roku przez niemieckiego pisarza Georga Michalela Conrada. O czym przypomniałem sobie dzisiaj w pociągu relacji Warszawa Wschodnia - Kraków Główny, ponieważ Tomek Żukowski, którego odwiedziłem dał mi na drogę do lektury kserokopie „Wędrówek fotografa w słowie i obrazie” Jana Bułhaka (ja pożyczyłem mu album VorOrt). Na początek może jednak trochę o samym BLUBO. Rosa Sala Rose w swoim „Krytycznym słowniku mitów i symboli nazizmu” pisze o tym pojęciu m.in. tak:

Chociaż wyrażenie „krew i ziemia” krążyło już wcześniej w dyskursie pewnych prądów nacjonalistycznych ery willhelmińskiej, to jego największym obrońcą i propagatorem w obrębie nazizmu był Richard Walther Darré. W jawnej opozycji do innych historyków z epoki, jak Fritz Kern, który trwał przy Tacytowej wizji Germanów jako plemion prowadzących koczowniczy tryb życia, Darré łączył koczownictwo z pasożytnictwem kupców, niegodnym prawdziwej rasy nordyckiej. Opierając się bardziej na teoriach rasowych niż na faktach historycznych, postawił tezę, że ludy germańskie od zawsze traktowały rolnictwo jako podstawę utrzymania, w przeciwieństwie do Celtów i Słowian. Według romantycznej wizji prehistorii Darrégo mistyczna jedność krwi i ziemi była od dawien dawna podstawową, pierwotną cechą Germanów, jak również przyczyną ich przetrwania jako rasy, przynajmniej do czasu, gdy życie w mieście, zanieczyszczające – w dosłownym sensie – rasy, nie zaczęło im zagrżać. (…) Według Darrégo germańscy chłopi prowadzili własną politykę czystości rasowej dzięki właściwej polityce rolnej, której sam był orędownikiem. Przeciwny wszelkim rodzajom kolektywizacji, Darré uważał za konieczne, by każda chłopska rodzina posiadała własną ziemię, co sprzyjałoby przywiązaniu rodzin do konkretnego miejsca przez całe generacje, a co za tym ograniczyło do minimum migracje i zacieśniło łączność między rasą-krwią, a terytorium-ziemią; z tego niepodzielnego dwumianu powstałby filar, na którym wesprze się państwo nordycko-germańskie, jako że „krew ludu zapuszcza głęboko korzenie za pośrednictwem gospodarstw chłopskich, z których stale otrzymuje ową siłę, która daje życie i stanowi o jej specjalnym charakterze”.

A teraz kolej na autora „Wędrówek fotografa w słowie i obrazie”, którego wywody czytane w akompaniamencie stukających miarowo kół wagonu, wywarły na mnie iście piorunujące wrażenie…

   Nie było w tem „państwie” szlachcica przewagi uczuć niskich i gminnych, nie było bezserdecznego hołdowania korzyściom materjalnym. Nie jak pasorzytny przybłęda, wybierający źródło największego zarobku, osiadł on na ziemi i rządził jej dostatkami. Chlebnem ziarnem posiały go na niej dzieje przedwieczne, Leśnem nasieniem wraziły go w glebę wichry historji.  A on rósł setkami pokoleń wzwyż iw głąb – zakorzenił się w ziemi, którą swoją uczynił, krwią obrony i potem pracy. Stał się panem w najlepszem znaczeniu tego pojęcia, panem ziemi rodzącej, obfitej i pięknej. A takie państwo obudza uczucia prawe i dobre, od dumnej, ale szlachetnej niezależności do ludzkiej, serdecznej prostoty, do poczciwości, otwartej i gościnnej. Są to uczucia, które dać może jedynie tradycja i rasa, to wielkie słowo, zbyt często obecnie lekceważone w stosunku do ludzi, aczkolwiek bardzo poważnie traktowane w odniesieniu do zwierząt.
   Uczucia te nie zdołały wyrosnąć w duszy kupca, handlarza, fachowego producenta rolnego, wymagały bowiem ścisłego związania z ziemią, życia po prostu jej sokami, miłowania ziemi nie dla jej płodów i korzyści, ale dla niej samej. Warunki bytu rozwinęły w szlachcicu, obok męskich cnót rycerskich, hojną i bezinteresowną gościnność, ponieważ dziedzicznie nie miał sposobności do nabycia uczuć przeciwnych, stanowiących istotę kupieckiego mieszczaństwa, a zaprzeczenie rycerskości. Rycerskość idzie w parze z podniosłością uczuć i szczerością gestu. Przez kilkaset lat szlachcic sam jeden bronił ojczyzny i odpierał jej wrogów. Nie brali w tem udziału ani chłop, ani mieszczanin, tem mniej niemiecki rzemieślnik-kupiec lub żydowski handlarz-pośrednik. Piersi i miecze szlacheckie były jedynym murem obronnym dawnej Polski przez całe stulecia. A wojny były częste, długie i okrutne. Nie dziw, że w chwilach błogosławionego pokoju wojownik i rycerz czuł się uprawnionym do przywileju nieskrępowanej wolności i do beztroskiego wczasu na ziemi i domu, które zasłonił własnym ciałem, które obronił własną krwią. Nie miał już wtedy głowy na zapobiegliwe kupczenie mieszczańskie. Żył bujnie, szeroko, chociaż niewątpliwie jednostronnie. Mówi się zbyt pochopnie, że szlachta w VIII w. zgubiła Polskę. Ale czemuż przemilcza się, że ta sama szlachta stwarzała Polskę w wiekach poprzednich, byłą jej głową, sercem, ręką i tarczą obronną, że przez stulecia była całą Polską, jej treści, bytem i rozkwitaniem, że bez szlachty nie byłoby wcale Polski, tylko bezbronne, plemienne stado, skazane na wytępienie lub niewolę przez pierwszego z brzegu zaborcę.

[Rosa Sala Rose Krytyczny słownik mitów i symboli nazizmu, Wydawnictwo Sic! s.c. Warszawa 2006, str.130-131;
Jan Bułhak WĘDRÓWKI FOTOGRAFA W SŁOWIE I OBRAZIE, ZESZYT VI, CZŁOWIEK TWÓRCĄ KRAJOBRAZU, z 16 ilustracjami autora, nakładem Przeglądu Fotograficznego, Wilno 1936, str.12-13]

12 komentarzy:

  1. List otwarty do dyrektorów Biur Władzy Artystycznej (BWA), Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdana Zdrojewskiego oraz Premiera Polski Donalda Tuska.

    Całość listu: http://the-krasnals.blogspot.com/2013/01/list-otwarty-do-dyrektorow-biur-wadzy.html

    Za czy przeciw demokracji w polskim art worldzie?
    Czyli o potrzebie miejsc wystawienniczych dla artystów, którzy nie chcą być dziwkami systemu produkującego spektakl sztuki na potrzeby władzy.

    List powstał w wyniku odpowiedzi, a w zasadzie jej braku na propozycję ekspozycji obrazu The Krasnals „Bitwa pod Grunwaldem / Statek Głupców”. Naszym zamiarem było zorganizowanie wystawy objazdowej owego obrazu po galeriach publicznych w Polsce. Niestety większość instytucji nie odpowiedziała wcale, część zdecydowanie odmówiła, część się wycofała.

    Krzysztof Pomian pisze: „Sztuka nowoczesna, acz nie tylko ona, rzecz jasna, ożywia [...] świadomość tego, że demokracja wymaga różnic – grupowych, politycznych, ideowych, religijnych
    i innych – i wymaga sporów. Siłą demokracji jest bowiem jej tylko właściwa
    zdolność przekształcania rodzonych przez nie konfliktów z zagrożenia dla
    współżycia zbiorowego w źródło dynamiki kulturowej, społecznej i gospodarczej.”

    Kluczowe dla kondycji sztuki zagadnienia poruszane w liście:
    CENZURA I DEMOKRACJA
    PRAWA I OBOWIĄZKI DYREKTORÓW
    LĘK PRZED WŁADZĄ, KORPORACYJNA SOLIDARNOŚĆ
    WALKA PROWOKATORÓW KULTURY Z HEGEMONIĄ SPEKTAKLU SZTUKI
    JAKIE MOGĄ BYĆ SKUTKI OPORU KULTURY, EDUKACYJNA ROLA PROWOKACJI KULTUROWEJ
    KONSTRUOWANIE HISTORII

    Podsumowując, ubocznym, niezamierzonym efektem „Bitwy pod Grunwaldem / Statek Głupców” stała się prowokacja kulturowa, która zdemaskowała po raz kolejny polski spektakl sztuki, antydemokratyczne zasady jego funkcjonowania, jego uczestników, a zwłaszcza producentów. W tej sytuacji kontynuujemy myśl Foucault, oraz problem uwikłania w kontekst władzy. Niestety mimo deklarowanych demokracji, nadal kluczową rolę odgrywa wizja współczesnego państwa przenikniętego siecią stosunków władzy, gdzie sztuka odgrywa rolę jednego z głównych ogniw. Apelujemy jednocześnie o powrót do tez Josepha Beuysa postulującego demokratyzację sztuki, której wolność przy obecnych układach jest zagrożona.

    „Kopiuj - wklej” prosimy o rozpowszechnienie listu.


    Prosimy wybaczyć za korzystanie z przestrzeni na blogu w nieco innym celu, ale wydaje nam się że treść komentarza jest ważna i zainteresuje inne osoby funkcjonujące w obszarze sztuki oraz w szeroko rozumianym pojęciu zaangażowania społecznego.

    OdpowiedzUsuń
  2. Trudno odmówić racji słowom Bułhaka. Najlepiej uwidoczniły to powstania w XIX w. Polscy, niemieccy czy żydowscy mieszczanie byli protoplastami ponadnarodowych kosmopolitów, a niepiśmiennym chłopom było wszystko jedno dla jakiego Pana służą, byle miska była pełna. Jakbyśmy tego nie oceniali, to jednak szlachta stworzyła zręby polskości.

    OdpowiedzUsuń
  3. Tak, tworzyli te "zręby polskości" szczególnie na terenach, gdzie "niepiśmienni chłopi" mówili po litewsku, białorusku, ukraińsku etc. ;)))

    OdpowiedzUsuń
  4. Świat wtedy inaczej wyglądał. 10 lat później ci chłopi mówili już po rosyjsku.

    OdpowiedzUsuń
  5. Doskonałe. "Czuł się uprawnionym [...] do beztroskiego wczasu" i do gonienia do roboty niewolników, zwanych popularnie chłopami.

    "Ale czemuż przemilcza się, że ta sama szlachta stwarzała Polskę w wiekach poprzednich" - ależ nikt nie przemilcza. Ciężko pracowali przez kilkaset lat na rozpierdolenie największego terytorialnie państwa Europy i przekształcenie go w terytorium postkolonialne, być może już na trwale (tzn. do upadku obecnego ustroju światowego). Dziękujemy wam, szlacheccy przodkowie.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ale dzięki szlachcicowi chłopi mówili po polsku, a nie po rusku... ;))

      Usuń
    2. Jak cholera mówili. Radczyni Domańska (pierwowzór postaci z "Wesela") pytała swojego siostrzeńca Lucjana Rydla przed ślubem podobno nie tyle "o czym wy będziecie mówili", jak stoi w dramacie, co "a czy ty Lucek coś rozumiesz po rusku?", bo miała majątki na wschodzie i w głowie jej się nie mieściło, że jacyś chłopi w ogóle są w stanie mówić w języku cywilizowanych ludzi - łącznie z tymi z Bronowic. Rok 1900 to był.

      Usuń
    3. Ten komentarz został usunięty przez autora.

      Usuń
  6. (Sprostowanie Radia Erewań: nie radczyni Domańska, ale księżniczka Czetwertyńska, i nie Lucjana Rydla, ale matkę Włodzimierza Tetmajera; wg Boya).

    OdpowiedzUsuń
  7. To chyba faktycznie u Boya raczej jest... ;))
    Mnie najbardziej fascynuje i śmieszy zarazem to wielkie zdziwko, jakie nastąpiło w przypadku Poleszuków, uznawanych za idealny materiał do polonizacji (w spisach ludności określali się jako "tutejsi"), gdy ci po 17 września witali entuzjastycznie Armię Czerwoną...

    OdpowiedzUsuń

Żeby zamieścić komentarz, trzeba się po prostu zalogować na googlu i przedstawić.