Ruiny całkiem dosłowne i symboliczne zarazem

Petr Antonov (Пëтр Антонов) fotografuje ruiny cerkwi na terenie Rosji (pisałem o nim tutaj jakieś sześć lat temu). Na jego stronie internetowej można zobaczyć obecnie wybór 21 fotografii z tego projektu, jednak zdjęć jest oczywiście więcej, a ponieważ jakiś czas temu „zaprzyjaźniłem” się z autorem na facebooku, mogę też oglądać to, co wkleja na bieżąco. Widać, że pracuje nad serią cały czas, a to co publikuje na swoim wallu, każe sądzić, że projekt się rozrasta i idzie w dobrym kierunku. Z facebukowych postów dowiedziałem się też na przykład, że w swojej pracy używa on prostej kamery Graflex i że pracuje na negatywach Kodak Portra (co może nie jest zaskoczeniem, jak się przyjrzymy kolorystyce kadrów). Nie wiadomo dokładnie ile cerkwi został zamkniętych lub zniszczonych w czasie trwania ZSRR. Antonov uważa, że porównując statystyczne dane z 1914 oraz 1987 roku, uzyskujemy liczbę ok. 48000 obiektów, z czego ostało się ok. 5500 świątyń, w tym jedna trzecia to budynki opuszczone. Rosyjski fotograf dociera w  miejsca niespecjalnie uczęszczane, często są to tereny nieistniejących już wsi lub osad (poległych w procesie kolektywizacji i scalania gruntów rolnych?), gdzie budynki sakralne, tzn. ich ruiny, paradoksalnie nadal zajmują uprzywilejowaną pozycję, są jedynym śladem Rosji sprzed rewolucji październikowej. Motywy takie być może oglądane są teraz przez niektórych z uczuciem nostalgii, ale przecież rosyjski kościół prawosławny nie był neutralnym uczestnikiem procesów historycznych (jakkolwiek po rewolucji z cała bezwzględnością obsadzono go w roli ofiary). Pozwalam sobie wkleić poniżej kilka kadrów, które Petr Antonov wrzucił ostatnio na facebooka. Zdjęcia mają fajną kolorystykę… Gdy porównać ją do tego, co wychodzi z cyfrowej puszki, to widać jednak swoistą przewagę analoga, która nie wiem na czym właściwie miałaby polegać? Przecież negatywy zostały zeskanowane i przepuszczone przez Photoshopa. 

[Пëтр Антонов - Тверская область - 2015

Petr Antonov - Obwód twerski - 2015]

[Пëтр Антонов - Нижегородская область, 1 июля 2019

Petr Antonov - Obwód niżnonowogrodzki - 1 lipca 2019]

[Пëтр Антонов - Тульская область - октябрь 2020

Petr Antonov - Obwód tulski - październik 2020]

[Пëтр Антонов - Тверская область - март 2021

Petr Antonov - Obwód twerski - marzec 2021]

245 wejść do Chruszczowek

Jak trafiłem na zdjęcia Maxa Shera? Przez stronę Petra Antonova, gdzie była informacja o wystawie New Landscape / Новый пейзаж (Antonow współkurował tę ekspozycję) pokazującą zgodnie z nazwą prace fotografów zajmujących się współczesnym rosyjskim krajobrazem. Palimpsesty Shera zainteresowały mnie na tyle, że zaglądnąłem na jego autorską stronę, gdzie moim oczom ukazała się też seria 245 Khrushchev Housing Entrances / 245 подъездов хрущевок. I to jest absolutnie świetna sprawa, zarówno w kwestii wyboru tematu, jak i jego realizacji. Dla niewtajemniczonych  - tytułowa „Chruszczowka‟ to typ popularnego w ZSRR budynku mieszkalnego, które zaczęto budować w czasie sekretarzowania KPZR przez Nikitę Chruszczowa (1956-1964). Budynki te powstawały z cegły lub w technologii wielkiej płyty, miały pięć kondygnacji i zapewniały użytkownikom dość przeciętny standard zamieszkania (ze względu na słabe parametry termoizolacyjne był też przez złośliwych nazywane „lodówkami Chruszczowa‟). W Polsce za czasów sekretarzowania Władysława Gomułki (1956-1970), a także Edwarda Gierka (1970-1980) powstawały domy o podobnej konstrukcji i wyglądzie, nikt jednak tutaj nie wpadł na pomysł zrobienia fotograficznej typologii wejść do takich budynków. Mogłoby to być bardzo ciekawe, szczególnie w przypadku dość wyrazistego typu o nazwie „Domino 68‟, który jest popularny na południu naszego kraju. Projekt Maxa Shera ukazał się trzykrotnie w postaci książkowej: pierwsza edycja - 5 egzemplarzy, druga edycja - 10 egzemplarzy, trzecia edycja - 70 egzemplarzy...

Petr Antonov "Ruins"

Ponieważ swego czasu polubiłem na facebooku fanpejdża Urbanautiki, więc co jakiś czas odsłaniają mi się ich aktualne wpisy i  w tym trybie trafiłem np. na stronę Pierre'a Folka. Ostatnio (przynajmniej w moim oglądzie) autorzy tego portalu zamieścili informację o projekcie A Model for a City Petra Antonova, a ja zaglądając na jego stronę, znalazłem tam znacznie bardziej mnie interesujący projekt pod tytułem Ruins. Rzecz dotyczy ruin czy pozostałości po prawosławnych świątyniach w Rosji, a mnie przypomniała się wizyta sprzed 20 lat w Moskwie i zdumienie w jakie wprawił mnie wygląd jednego z budynków na Taganace. Patrzyłem na jego dziwaczny kształt i zastanawiałem się na funkcję tego obiektu, kiedy dotarło do mnie nagle, że jest to... cerkiew pozbawiona kopuły. W przypadku fotografii Petra Antonova, wcześniejsza funkcja widocznych na nich ruin też nie zawsze jest od razu rozpoznawalna. Na jego stronie możemy zobaczyć wybór 10 zdjęć, jednak należy się domyślać, że takich budynków sfotografował on więcej (znalezienie ich na terenie Rosji, Białorusi czy Ukrainy, nie jest chyba specjalnym problemem...). Bardzo podoba mi się oszczędny, werystyczny sposób działania rosyjskiego fotografa (w jednym z wywiadów mówi on o uczestnictwie w warsztatach prowadzonych przez Petera Bialobrzeskiego), połączony z dbałością o wizualną atrakcyjność rejestrowanych kadrów. Ciekawe, że z naszej strony nikt nie zrobił tego rodzaju dokumentacji... Owszem, tzw. "Kresy Wschodnie" bywają fotografowane, ale tylko i wyłącznie w kolonialno-nostalgicznej, sentymentalno-piktorialnej stylistyce (jej mać). 

[Podpisy pod zdjęciami wklejam w angielskiej wersji ze strony Petra Antonova]

Petr Antonov Ruins [Church of the Holy Trinty in the village of Piataya Gora, Leningrad region. The church was built in 1830 and closed in 1943. The deterioration of the building started after the removal of the dome in the 1960s . Russia, 2015]

Petr Antonov Ruins [Church of St Nicolas in the village of Terenteevo, Ryazan region. The church was built in 1831 and closed after 1917. Russia, 2015]

Petr Antonov Ruins [Church of the Presentation of Our Lady in the village of Pet, Ryazan region. The church was built 1913 and closed down not later than the 1930s. Russia, 2015]

Petr Antonov Ruins [Church of the Holy Trinity in Aristovo, Yaroslavl region. Built in 1671, construction funded by a local donor. Closed down in 1963. Russia, 2015]

Petr Antonov Ruins [Church of Nicetah the Martyr in the village of Kazarinovo, Kaluga region. The church was built in 1904 and closed down in 1934. Russia, 2015]

Petr Antonov Ruins [Church of the Dormition of Our Lady in the village of Prudki, Ryazan region. The church was built around 1850 and closed in 1939. The brick was then used for construction material. Russia, 2015]