Marek Grygiel pisze o Miesiącu Fotografii w Krakowie na łamach FOTOtapety

I pozytywnie odnotowuje prezentację (NIE)WIDZIALNYCH POMNIKÓW WOLNOŚCI (Dzięki Marku!). Dawno, dawno temu, przed siedmioma Ziobrami i dziewięcioma Czarnkami i jedenastoma Batyrami, gdzieś w okolicach 2001 roku, zdarzyło mi się napisać trochę tekstów do FOTOtapety. Pierwsza prezentacja zdjęć z projektu Czarno-Biały Śląsk (lecz pod tytułem Z wysokości) miała miejsce w Małej Galerii ZPAF-CSW w Warszawie, której Marek Grygiel był wówczas szefował. Wymyślona przez niego w 1992 FOTOtapeta, która początkowo miała wersję papierową, a od 1997 nieprzerwanie funkcjonuje w sieci, jest jednym z nielicznych portali, gdzie pisze się fotograficznych wystawach i książkach, zwracając uwagę na przekazywaną treść. To prawdziwa rzadkość w dobie dominacji internetowych ścieków koncernu Meta i pokrewnych platform algorytmicznych.

O (NIE)WIDZIALNYCH POMNIKACH WOLNOŚCI w Pracowni Duży Pokój.

Spotkanie na temat projektu i książki, w którym razem z Magdaleną Zych wzięliśmy udział, odbyło się 28 listopada 2025. Ludzie z Pracowni Duży Pokój bardzo fajnie zmontowali zapis wideo z naszymi prezentacjami, więc jest czego słuchać i co oglądać! Do czego niniejszym  SERDECZNIE ZAPRASZAMY!

Tak było

wczoraj w Katowicach na Paper Photo Festivalu. Mówiłem przede wszystkim o projekcie (Nie)widzialne Pomniki Wolności (nad którym pracowaliśmy razem z Magdą Zych), na koniec jednak pokazałem typologię domów koloni robotniczej w Czerwionce-Leszczynach, zapowiadając tym samym nowy projekt. 

[fot. Jacenty Dędek]

Warto odwiedzić festiwal wymyślony i zorganizowany przez Jakuba Dziewita oraz ekspozycję photobooków w Galerii Pustej, gdyż zaprezentowane są tam do oglądania świetne książki! Biorąc pod uwagę specyfikę (eufemizm) dystrybucji albumów w Polsce, takich publikacji nie znajdziecie nawet w księgarniach funkcjonujących w muzeach sztuki.

Zaproszenie do Gorajca na Dzień Wolności Chłopskiej

Drodzy Czytelnicy tego bloga, razem z Magdaleną Zych zapraszamy 17 maja do Gorajca na Dzień Wolności Chłopskiej, gdzie ok. 19:00 będzimy mówić o naszym dwutomowym wydawnictwie (NIE)WIDZIALNE POMNIKI WOLNOŚCI. Na tej kapitalnej imprezie byłem już wcześniej dwa razy (Magda raz), a było to jeszcze podczas prac nad projektem o pomnikach upamiętniajacych zniesienie pańszczyzny w Polsce. Tym razem wieziemy do Gorajca dwa tomy naszej świeżo wydanej publikacji.

Na tegorocznej edycji Dnia Wolnoci Chłopskiej zaplanowano też spotkania z Joanną Kuciel-Frydryszak, Bohdanem Hudem oraz Michałem Rauszerem (którego tekst o powstaniu leskim można znaleźć w pierwszym tomie (NIE)WIDZIALNYCH POMNIKÓW WOLNOŚCI).

O projekcie i książce (NIE)WIDZIALNE POMNIKI WOLNOŚCI mówimy z Magdaleną Zych w audycji Małgorzaty Niecieckiej-Mac w DWÓJCE

Niewątpliwym plusem cyfryzacji mediów jest możliwość późniejszego odsłuchania emitowanych audycji :)

Zaproszenie do Łodzi do Kamienicy Hilarego Majewskiego

Spotkanie w niedzielę 30 marca, które zacznie się o godz. 16:00, poprowadzi Adam Mazur. Kamienica Hilarego Majewskiego znajduje sie przy ul. Włókienniczej 11. ZAPRASZAMY SERDECZNIE!

Czwartek 27 Lutego, godz. 18:00, Plac Wolnica 1

Magda zaprasza i ja też zapraszam! Ruszamy z promocją naszego wydawnictwa :) 

PRZYBYWAJCIE!

NIE)WIDZIALNE POMNIKI WOLNOŚCI już wkrótce

Tak wygląda okładka pierwszego tomu. Tom drugi już niebawem. Na przełomie stycznia/lutego 2025 premiera wydawnictwa, które przygotowaliśmy wraz Magdaleną Zych. Wkrótce też więcej szczegółów na temat tego, co można znaleźć w pierwszym i drugim tomie. Publikację wydaje Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Layout pierwszego tomu to dzieło Damiana Nowaka z Parastudia, tom drugi zaprojektowały Noviki.

Tak było w niedzielę w Kamienicy Hilarego Majewskiego

Spotkanie spoko. Póltorej godziny gadania, frekwencja OK, pytania z sali. Czego chcieć więcej w erze, gdy wernisaże odbywają się głównie w soszjalach, a nie w realu...

 

(NIE)WIDZIALNE POMNIKI WOLNOŚCI

czyli wystawa o upamiętnieniach zniesienia pańszczyzny - majacych postać przydrożnych krzyży i kapliczek) - w Kamienicy Hilarego Majewskiego w Łodzi już w nabliższy czwartek 26 września. Nie tylko fotografie... (te w liczbie 44 w postaci wydruków 40x50cm, reszta materiału na dwóch projekcjach).

Zdjęciom towarzyszą narzędzia dyscyplinowania ludzi pracujących na folwarkach (baty i pieniądze zastępcze) oraz dwa doświadczenia dźwiękowe, oparte o współczesny i archiwalny materiał etnograficzny.

Pierwsze z nich, to kompozycja Rafała Mazura, stworzona z fragmentów rozmów i pejzaży dźwiękowych, zarejestrowanych podczas badań terenowych, prowadzonych przez Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Latem 2023 roku zespół w składzie: Dorota Majkowska-Szajer, Justyna Matwijewicz i Magdalena Zych śledził echo relacji wieś-dwór, wysłuchując opinii na temat współczesnych stosunków pracy, własności gruntów, źródeł dochodów, kierunków i celów migracji w czternastu miejscowościach, w których istnieją pomniki upamiętniające zniesienie pańszczyzny.

Drugie doświadczenie dźwiękowe wykreował zespół teatralny, czyli Agnieszka Jakimiak, Bryce Lease i Lewis Gibson. Lokalny łódzki kontekst brzmi w oparciu o wybór źródeł z Archiwum Etnograficznego Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi autorstwa Tomasza Romanowicza. Specjalnie wykreowana ścieżka dźwiękowa, zarejestrowana w technice binauralnej (umożliwiającej odczuwanie przestrzeni), prezentuje pamięć ostatniego pokolenia robotnic i robotników folwarcznych w zderzeniu z życiem w Łodzi.

Krzyż pańszczyźniany w Baszni Dolnej

[10.07.2021]

W lipcu 2021 pojechaliśmy z Magdą Zych na Roztocze, żeby dokonać rekonesansu na temat krzyży pańszczyźnianych. Basznia Dolna – po Laszkach i Korzenicy - to było trzecie miejsce, które wówczas odwiedziliśmy. W sumie byliśmy wtedy w trzynastu lokalizacjach, zaś wizualne efekty tego rekonesansu przekonały nas, że tematem upamiętnień zniesienia pańszczyzny warto się zająć, a opracowanie wizualne i badawcze tego fenomenu ma sens.

Inskrypcja na krzyżu (podaję za książką Szymona Modrzejewskiego BRUSNO. (NIE)ISTNIENIE W KAMIENIU) głosi: Sej / Krest’ / poło•żyła / hroma•da Basz•ni / w pamjat’ / nadanija (nadannoj) swobody / s / 3ho maja / roku / 1848. W tłumaczeniu na współczesny język polski i z uwzględnieniem podziału na wersy tekst ten ma następujące brzmienie: Ten / Krzyż / posta•wili / mieszkań•cy Baszni / na pa•miątkę / nadania / wolności / od / 3go maja / roku / 1848.

Krzyż pańszczyźniany w Krzczonowicach

[4.03.2022]

Do książki wejdzie jednak inne zdjęcie i o innych proporcjach kadru (4:5). Wydawnictwo będzie składać Parastudio, a wydawcą jest Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Tak w ogóle, publikacja będzie dwutomowa... W drugiej książce (skład pracowni Noviki) będzie można poznać wyniki badań terenowych, jakie zespół kierowany przez Magdalenę Zych przeprowadził w 14 wybranych lokalizacjach, gdzie znajdują się pomniki zniesienia pańszczyzny. Stay tuned.

Kapliczka pańszczyźniana w Dziale

[Dział - kapliczka pańszczyźniana - 6.04.2024]

Tak. Kończę pracę nad projektem (nie)widzialne pomniki wolności, który poświęcony jest upamiętnieniom zniesienia pańszczyzny. Obiekty takie mają formę przydrożnych krzyży, kapliczek oraz - rzadziej - kurhanów. I właśnie w celu sfotografowania kapliczki św. Antoniego  udałem się w ostatnią sobotę do wsi Dział w powiecie nowotarskim (gmina Czarny Dunajec). Brakuje mi jeszcze zdjęć sześciu obiektów, co mam zamiar uzupełnić w kwietniu. Razem z Magdaleną Zych intensywnie pracujemy nad wystawą i książką. Stay tuned.

ROZMOWA O (NIE)WIDZIALNYCH POMNIKACH WOLNOŚCI

- czyli o krzyżach i kapliczkach, które stawiano (w Galicji po 1848, a w Królestwie Polskim po 1864), aby upamiętnić zniesienie pańszczyzny - jaką z Magdaleną Zych i moją skromną osobą przeprowadziła wczoraj Justyna Nowicka dla Radia Kraków Kultura. Nie reklamowałem jeszcze tutaj tego projektu, a jest on mocno zaawansowany w realizacji, w przyszłym roku będzie wystawa oraz ukażą się dwie książki, o czym zresztą w rozmowie z Justyną mówimy. Stay tuned!

Napis na pomniku z Bielan (województwo mazowieckie, powiat Lipsko, gmina Ciepielów) jest przez kompresję trochę nieczytelny, więc pozwolę sobie przytoczyć poniżej wyrytą na monumencie inskrypcję:

Na pamiątkę

Usamowolnienie włościan

GMINY CZERWONA

Ukazem z dnia 19 lutego

1864 roku objawionym

Dzisiaj w Żydowskim Muzeum Galicja o 17:00

O książce „Widok zza bliska‟ w Radiu Kraków

rozmawiała z nami Justyna Nowicka. W zeszłą środę. O dziewiątej rano w programie Radio Kraków Kultura.

[Na zdjęciu - w środku Magdalena Zych, po prawej Roma Sendyka, po lewej moja skromna osoba. Widzę teraz, że powinienem był wyprasować tego t-shirta z nieustającymi życzeniami dla Władymira Władymirowicza Putina]

Już jest!

Nasza książka „Widok zza bliska. Inne obrazyZagłady”, którą właśnie opublikowało wydawnictwo Krytyki Politycznej, ma na okładce zdjęcie fragmentu rzeźby Jana Wojtarowicza „Deutsche Fabriken”, którą sfotografowałem w Muzeum Sztuki Ludowej Mariana Pokropka w Otrębusach. Rzeczona fotografia pochodzi cyklu „Powiększenia”, jaki był prezentowany podczas wystawy w Muzeum Etnograficznym w Krakowie w 2018/2019 roku (tytuł taki sam jak książki – w wersji angielskiej ‘Terribly close. Polish Vernacular Artists Face the Holocaust’), który też pojawia się w publikacji Krytyki Politycznej. Razem z Ericą Lehrer, Romą Sendyką i Magdaleną Zych przez trzy lata badaliśmy jak polscy twórcy naiwni podejmowali temat wojny i Zagłady, jeżdżąc na kwerendy do muzeów sztuki ludowej, odwiedzając prywatne kolekcje, przeprowadzając wywiady z artystami i kustoszami. Efektem naszych działań jest książka, gdzie znalazł się cykl „Powiększenia”, dokumentacja wystawy w MEK-u, teksty komentujące badany przez nas fenomen autorstwa – oprócz naszego zespołu – Katarzyny Bojarskiej, Aliny Całej, Doroty Głowackiej,  Uty Kerrer, Ewy Klekot i Magdaleny Waligórskiej, indeks wizualny znalezionych przez nas prac dotyczących Zagłady (prawie 100 obiektów) oraz biogramy artystów. Wszystko to na 380 stronach gęstych od tekstów i fotografii. Bezbłędną i  klarowną oprawę tomu zapewniła Monika Bielak, także autorka aranżacji wystawy w Muzeum Etnograficznym w Krakowie.

No i cieszę się bardzo!

Adam Shorin pisze w Forward o wystawie WIDOK ZZA BLISKA

Co cieszy, a mnie szczególnie, że właśnie na łamach Forward, dziennika założonego w 1897 roku i wydawanego pierwotnie w jidysz pod nazwą Forwerts.

WIDOK ZZA BLISKA - finisaż wystawy

SERDECZNIE ZAPRASZAMY DZIŚ I JUTRO!

Widok zza bliska (IV)

[Wojciech Wilczyk, z serii Powiększenia/Blow-ups, fragment rzeźby: Jan Markowski, Korczak, 1997, Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu]

Strasznie blisko – nierozegrany konflikt pamięci?

11.12.2018 18:00 – 20:00 Dom Esterki, ul. Krakowska 46.

11 grudnia, o 18.00  Muzeum Etnograficzne w Krakowie oraz Ośrodek Badań nad Kulturami Pamięci, Wydział Polonistyki UJ zapraszają do spotkania i dyskusji wokół wystawy "Widok zza bliska. Inne obrazy Zagłady".

Chcielibyśmy potraktować wystawę "Widok zza bliska. Inne obrazy Zagłady" jako miejsce potencjalnego konfliktu pamięci, estetyk, różnych form wiedzy i dziedzictwa. Będziemy się wspólnie zastanawiać, na czym ów konflikt mógłby polegać? Co byłoby jego źródłem? Gdzie przebiega ewentualna linia podziału? Kim byłyby skonfliktowane strony?

Czy sztuka ludowa o Zagładzie to „sporne dziedzictwo”? Czy tylko reprezentuje przeszłość, o którą się spieramy? Może to sposób jej pokazania na wystawie wywołuje spór? A może badania nad „spornym dziedzictwem” generują konflikt tam, gdzie go faktycznie nie ma?

W dyskusji udział wezmą dwa zespoły badawcze pracujące w ramach programu Horyzont2020: zespół TRACES (Transmitting Contentious Cultural Heritages with the Arts: From Intervention to Co-Production) Roma Sendyka, Erica Lehrer, Magdalena Zych, Wojciech Wilczyk) i zespół RePAST (Revisiting the Past, Anticipating the Future – Katarzyna Bojarska, Krzysztof Świrek, Agata Zborowska) oraz kuratorka i krytyczka Magdalena Ujma (Cricoteca).

A o 16:00 odbędzie się też oprowadzanie kuratorskie, więc jak kto w pobliżu i chętny do zobaczenia wystawy, to SERDECZNIE ZAPRASZAMY!