1000 słów

Stach Szabłowski i Wojciech Albiński odwiedzili Miesiąc Fotografii w Krakowie i poświęcili omówieniu tej wizyty wydanie swojego podkastu 1000 słów. Ponieważ wspominają (30:15-34:00) o prezentacji (NIE)WIDZIALNYCH POMNIKÓW WOLNOŚCI, pozwolę sobie niniejszym sprostować kilka wpadek.

- Inskrypcje na krzyżach pańszczyźnianych w Kongresówce (zabór rosyjski) były języku polskim. Nikt - jeżeli była to inicjatywa oddolna - nie pisał ich po rosyjsku, "żeby temu carowie ładnie podziękować". Jeżeli inskrypcje są po rosyjsku lub dwujęzyczne, to w przypadku późniejszych realizacji i zwykle nie są to krzyże, lecz monumenty poświęcone Aleksandrowi II (gdzie car pojawiał się w postaci figury, popiersia lub na medalionie).

- W Galicji (zabór austriacki) inskrypcje są w języku polskim lub ukraińskim, czyli natywnym dla uwolnionych od pańszczyzny. Czasem zdarzają się napisy dwujęzyczne (po polsku i po ukraińsku), jak np. w Hucie Różanieckiej.

- Pańszczyzna została zniesiona w 1864 w Kongresówce, natomiast w Galicji miało to miejsce czternaście lat wcześniej, czyli w 1848.

Marek Grygiel pisze o Miesiącu Fotografii w Krakowie na łamach FOTOtapety

I pozytywnie odnotowuje prezentację (NIE)WIDZIALNYCH POMNIKÓW WOLNOŚCI (Dzięki Marku!). Dawno, dawno temu, przed siedmioma Ziobrami i dziewięcioma Czarnkami i jedenastoma Batyrami, gdzieś w okolicach 2001 roku, zdarzyło mi się napisać trochę tekstów do FOTOtapety. Pierwsza prezentacja zdjęć z projektu Czarno-Biały Śląsk (lecz pod tytułem Z wysokości) miała miejsce w Małej Galerii ZPAF-CSW w Warszawie, której Marek Grygiel był wówczas szefował. Wymyślona przez niego w 1992 FOTOtapeta, która początkowo miała wersję papierową, a od 1997 nieprzerwanie funkcjonuje w sieci, jest jednym z nielicznych portali, gdzie pisze się fotograficznych wystawach i książkach, zwracając uwagę na przekazywaną treść. To prawdziwa rzadkość w dobie dominacji internetowych ścieków koncernu Meta i pokrewnych platform algorytmicznych.

Piotr Kosiewski pisze w Tygodniku Powszechnym o wystawach Miesiąca Fotografii w Krakowie, w tym także o prezentacji (NIE)WIDZIALNYCH POMNIKÓW WOLNOŚCI w Pałacu Potockich

Załapałem się na trzy zdania, w tym jedno wielokrotnie złożone, więc właściwie ich ilość można rozszerzyć do co najmniej czterech. Czyli nie jest to jedynie słynne "piętnaście minut sławy"*, lecz co najmniej dwadzieścia. A do tego jeszcze należy dodać zdjęcie (i jaki tu przyjąć przelicznik obrazu na słowa?).

----------------------

*     Krzysztof Jaworski

SŁAWA I PIENIĄDZE

Każdy ma swoje 15 minut.

Moje 15 minut trwało 5 minut

od 1.05 do 1.10 w nocy.

Honorarium wyniosło 45 butelek piwa krajowego.

Plus zwrot kosztów podróży.

O (NIE)WIDZIALNYCH POMNIKACH WOLNOŚCI w Pracowni Duży Pokój.

Spotkanie na temat projektu i książki, w którym razem z Magdaleną Zych wzięliśmy udział, odbyło się 28 listopada 2025. Ludzie z Pracowni Duży Pokój bardzo fajnie zmontowali zapis wideo z naszymi prezentacjami, więc jest czego słuchać i co oglądać! Do czego niniejszym  SERDECZNIE ZAPRASZAMY!

Tak było w niedzielę na oprowadzaniu w Pałacu Potockich

Na które zawitał Jacenty Dędek (Dzięki Jacenty!) i wykonał widoczne poniżej zdjęcia. Na drugiej fotografii (w górnym rzędzie, patrząc od lewej ) wskazuje pomnik z Goździelina, którego inskrypcję przytoczyłem w całości. Oprowadzanie moderował Krzysztof Pijarski (widać go obok mnie na pierwszym i ostatnim zdjęciu), kuratorujący wraz z Anną Voswinckel tegoroczny Miesiąc Fotografii.

ZAPROSZENIE NA MIESIĄC FOTOGRAFII W KRAKOWIE

Już jutro o godz. 20:00 będzie miał miejsce wernisaż wystawy „Unreal Estate”, Rozdział III: „Shifting Strata” w Pałacu Potockich w Krakowie (Rynek Główny 20), w której jak widać powyżej biorę udział. ZAPRASZAM WSZYSTKICH SERDECZNIE! Oczywiście nie tylko na ekspozycję w Pałacu Potockich. Kuratorami programu głównego tegorocznej edycji Festiwalu są Krzysztof Pijarski i Anna Voswinckel. Od razu zapraszam też na oprowadzanie kuratorskie, które będzie miało miejsce w 17 maja między od 13:00 do 15:00.

Katalogi kłopotliwych miejsc

Taki tytuł nosi esej, jaki napisałem dla magazynu literackiego Radar. Pismo jest już dostępne w wersji papierowej oraz online. W moim tekście, którego tytuł częściowo pożyczyłem od znakomitej książki Jonathana Littela, piszę o projekcie (Nie)widzialne Pomniki Wolności, ale też o mało znanym cyklu 5128 Joanny Piotrowskiej (oraz o samym Littelu i jego wizji lokalnej w Babim Jarze). Zapraszam do lektury!

Krzyż pańszczyźniany w Gorajcu

A propos zaproszenia do Gorajca z wczorajszego posta:

[Gorajec - krzyż pańszczyźniany (awers i rewers) - 11.06.2022]

 

Gorajec (woj. podkarpackie, pow. lubaczowski, gm. Cieszanów) GPS: 50.26855, 23.19758
Kamienny krzyż na murowanej prostopadłościennej podstawie z kamienia; stojący w centrum wsi przy skrzyżowaniu dróg. Monument z Gorajca wykonany jest z wapienia i ma obustronne napisy w języku ukraińskim. Na awersie krzyża znajdują się dwie inskrypcje, pisane w pionie i poziomie. Napis poziomy: „НЕХАЙ ВАМ БУДЕ ПРАВО / BѢPHЫИX XR(ЕСТЬЯНЕ) ПAMЯTЬ BЪ / ЧНАИЯ ДАНОЙ СВОБОДИ” („Niechaj wam będzie prawowierni chr[ześcijanie] pamięć wieczna danej wolności”). Napis pionowy: „СП(A)СИ ГДИ ЛЮДИ ТВОЯ БЛГОСЛОВИ ДОСТО / ЯНIЕ ТВОЕ ПОБѢДИ БЛАГОВѢРНОMY / КОРОЛЮ НАШЕМУ НА(Д) ОПPОТИВНЫЯ ДAPY(Й)” („Zbaw Panie lud Twój pobłogosław dziedzictwo Twoje zwycięstwami prawowiernego króla naszego nad wrogami obdarzaj”). Szymon Modrzejewski zauważa, że tekst ten to parafraza Troparionu, ton 1, na święto Podniesienia Krzyża Pańskiego (w oryginale: „zwycięstwem prawowiernych nad przeciwnikami obdarzaj”). Na zwieńczeniu pomnika znajduje się mały metalowy krzyż, którego kształt powiela formę krucyfiksu wyrytego w szczycie belki pionowej. Na rewersie monumentu z Gorajca znajduje się inskrypcja: „ПАМЯТ / НАДАНОI / СВОБО / ДЫ ОТ / ПАНЩИ / НЫ ОТ ДНЯ 15 го МАЯ РО / КУ Б: 1848. А ПОСТАВЛЕННА / TAЯ / ФѢГУРА / Р. Б. / 1850 / M. MAЯ / ДHЯ / 18  о” („Na pamiątkę nadanej wolności od pańszczyzny od dnia 15-go maja roku 1848, a postawiona ta figura r.[oku] p.[ańskiego] 1850 m[iesiąca] maja / dnia / 18-o”). Do września 2013 r., kiedy został wykonany gruntowny remont pomnika przez Stowarzyszenie Folkowisko, inskrypcje na krzyżu, przykryte wieloma warstwami pobiały i farb, nie były czytelne.

Zaproszenie do Gorajca na Dzień Wolności Chłopskiej

Drodzy Czytelnicy tego bloga, razem z Magdaleną Zych zapraszamy 17 maja do Gorajca na Dzień Wolności Chłopskiej, gdzie ok. 19:00 będzimy mówić o naszym dwutomowym wydawnictwie (NIE)WIDZIALNE POMNIKI WOLNOŚCI. Na tej kapitalnej imprezie byłem już wcześniej dwa razy (Magda raz), a było to jeszcze podczas prac nad projektem o pomnikach upamiętniajacych zniesienie pańszczyzny w Polsce. Tym razem wieziemy do Gorajca dwa tomy naszej świeżo wydanej publikacji.

Na tegorocznej edycji Dnia Wolnoci Chłopskiej zaplanowano też spotkania z Joanną Kuciel-Frydryszak, Bohdanem Hudem oraz Michałem Rauszerem (którego tekst o powstaniu leskim można znaleźć w pierwszym tomie (NIE)WIDZIALNYCH POMNIKÓW WOLNOŚCI).

O projekcie i książce (NIE)WIDZIALNE POMNIKI WOLNOŚCI mówimy z Magdaleną Zych w audycji Małgorzaty Niecieckiej-Mac w DWÓJCE

Niewątpliwym plusem cyfryzacji mediów jest możliwość późniejszego odsłuchania emitowanych audycji :)

Pomnik pańszczyźniany z Końskich

[20.03.2023 i 12.06.2024]

Poniżej opis obiektu, jaki znalazł się w książce (NIE)WIDZIALNE POMNIKI WOLNOŚCI:

Marmurowy obelisk na cokole z popiersiem Tadeusza Kościuszki; stojący obecnie w parku pałacowym Małachowskich. Monument ten, dedykowany pierwotnie Aleksandrowi II, powstał w 50. rocznicę reformy uwłaszczeniowej, a odsłonięto go 18 maja 1914 r. Pomnik postawiono na skwerze przed kolegiatą św. Mikołaja w Końskich, na obelisku znajdowało się zaś odlane z brązu popiersie „cara oswobodziciela”. Na prawej stronie cokołu znajduje się dwujęzyczna inskrypcja o treści: „ИМПЕРАТОРУ АЛЕКСАНДРУ II / ЦАРЮ ОСВОБОДИТЕЛЮ / OTЪ ОТ ВѢРНОПДДAHOГО БЛАГОДАРHOГО ГОРОДСКОГО / И СЕЛЬСКАГО НАСЕЛЕНIЯ KONCKAГО YѢЗДА // CESARZOWI ALEKSANDROWI II / CESARZOWI OSWOBODZICIELOWI / OD WIERNIE PODDANYCH I WDZIĘCZNYCH MIESZKAŃCÓW / MIASTA I WSI POWIATU KONECKIEGO”. Po lewej stronie cokołu zamieszczono napis wyłącznie w języku rosyjskim: „1864 19/II 1914 / ВЪ ПАМЯТЬ 50-ЛЬТНЯВО ЮБИЛЕЯ КРЕСТЬЯНСКОЙ / РЕФОРМЫ В ПРИВИСЛЯНСКОМЪ КРАѢ / ДА ОСТАНЕТСЯ СЕЙ ДЕНЬ BѢЧHO ПАМЯТЕНЪ / И КРЕСТЬЯНАМЪ ЦАРСТВА КАКЪ ДЕНЬ ВНОВЬ / ВАЗНИНAЮЩАГО ИХЪ БЛАГОСОСТОЯHIЯ / ДА БУДЕТЪ СIЕ БЛАГОСОСТОЯHIE ИХЪ / ПЕРВЫМЪ ЩАСТЛИВЫМЪ ПPEДBѢCTIEMЪ / ТOГО ОБЩАГО ПРЕУСПѢЯNIЯ И БЛАГОДENCTBIЯ / НАСЕЛЕНIЯ ЦАРСТВА СОСТАВЛЯЕТЪ ПРЕДМЕТЬ / НАШЕГО ПОСТOЯННОГО ЖЕЛАНIЯ / И НЕПОКОЛЕБЛЕННОЙ НАДЕЖДЫ. / ИЗ ВЫСОЧАЙШАГO УКАЗА 19 ФЕВРАЛЯ 1864 г.” („Na pamiątkę 50-letniego jubileuszu reformy włościańskiej w Przywiślańskim Kraju. Niech zostanie ten dzień w wiecznej pamięci włościan Cesarstwa jako dzień zwiastujący poprawę ich doli. Niech będzie pierwszą szczęśliwą zapowiedzią powszechnego postępu i dobrobytu. Wprowadzenie jego we wszystkich warstwach społecznych staje się przedmiotem naszego ciągłego pragnienia i nieustannej nadziei. Z najwyższego Ukazu 19 lutego 1864”). Po zajęciu Końskich przez wojska austriackie w czasie I wojny światowej z pomnika usunięto wizerunek Aleksandra II i carskiego orła, w 1917 r. zaś przerobiono monument na poświęcony Tadeuszowi Kościuszce, ustawiając na obelisku popiersie naczelnika insurekcji. Rosyjskie inskrypcje na cokole zostały zasłonięte metalowymi tablicami o tematyce powstańczej, a na wolnych bokach postumentu pojawiła się tablica z wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz druga z napisem: „RACŁAWICE” i datą „1794” w wieńcu z liści dębowych. W czasie niemieckiej okupacji pomnik najpierw przeniesiono za ogrodzenie kościoła św. Mikołaja, a w 1941 r., kiedy władze okupacyjne kazały go zniszczyć, monument rozdzielono na dwie części: cokół zakopano w leju po bombie w pałacowym parku Małachowskich, popiersie zaś ukryto na placu przy łaźni. Zimą z 1974 r. na 1975 podczas prowadzenia prac ziemnych cokół został odkopany, w 1980 staraniem miłośnika koneckich zabytków Zygmunta Kwiatkowskiego pomnik został scalony i ustawiono go niedaleko bramy parkowej przy ulicy Mieszka I. Tablice z rosyjskim inskrypcjami pozostały jednak zasłonięte do renowacji monumentu w 2014 r. (odsłonięto je dzięki staraniom regionalisty Krzysztofa Woźniaka). Dziewięć lat później, po zakończeniu rewitalizacji założenia parkowego, pomnik znów przeniesiono, ustawiając go na przecięciu alejek w głębi parku.

Zaproszenie do Łodzi do Kamienicy Hilarego Majewskiego

Spotkanie w niedzielę 30 marca, które zacznie się o godz. 16:00, poprowadzi Adam Mazur. Kamienica Hilarego Majewskiego znajduje sie przy ul. Włókienniczej 11. ZAPRASZAMY SERDECZNIE!

Zaproszenie do Rybnika na Festiwal Fotografii

Jak kto na miejscu w Rybniku, albo sie tam wybiera, to SERDECZNIE ZAPRASZAM na spotkanie w sobotę 29 marca 2025 w Kopalni Ignacy o godz. 18:00. Będę mówić o projekcie oraz książce (NIE)WIDZIALNE POMNIKI WOLNOŚCI i oczywiście pokazywać też zdjęcia upamiętnień zniesienia pańszczyzny. 

Czwartek 27 Lutego, godz. 18:00, Plac Wolnica 1

Magda zaprasza i ja też zapraszam! Ruszamy z promocją naszego wydawnictwa :) 

PRZYBYWAJCIE!

NIE)WIDZIALNE POMNIKI WOLNOŚCI już wkrótce

Tak wygląda okładka pierwszego tomu. Tom drugi już niebawem. Na przełomie stycznia/lutego 2025 premiera wydawnictwa, które przygotowaliśmy wraz Magdaleną Zych. Wkrótce też więcej szczegółów na temat tego, co można znaleźć w pierwszym i drugim tomie. Publikację wydaje Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Layout pierwszego tomu to dzieło Damiana Nowaka z Parastudia, tom drugi zaprojektowały Noviki.

No i książka się wydrukowała

Okładka zresztą też. 

Teraz pora na tom drugi, ale to dopiero w styczniu.

Więc premiera (NIE)WIDZIALNYCH POMNIKÓW WOLNOŚCI -dwutomowego wydawnictwa o upamiętnieniach zniesienia pańszczzyny - też w styczniu. Z tego co widziałem (arkusze, przy których druku byłem dzisiaj przed południem u Skleniarza) jest OK. 

Ulga!

Tak było w niedzielę w Kamienicy Hilarego Majewskiego

Spotkanie spoko. Póltorej godziny gadania, frekwencja OK, pytania z sali. Czego chcieć więcej w erze, gdy wernisaże odbywają się głównie w soszjalach, a nie w realu...

 

Oglądajo

[Wystawa (NIE)WIDZIALNE POMNIKI WOLNOŚCI w Kamienicy Hilarego Majewskiego w Łodzi]

ZAPRASZAMY

DO ŁODZI. W NIEDZIELĘ 6 PAŹDZIERNIKA 2024. O 17:00. NA ULICĘ WŁÓKIENICZĄ 11.

Tomasz Żukowski pisze o projekcie (NIE)WIDZIALNE POMNIKI WOLNOŚCI na portalu Krytyki Politycznej