(Pamięć składa się z rozpaczy)

Ostatni wpis z tekstami Jeleny Fanajłowej miał fatalną oglądalność... Kontynuuję więc tę straceńczą misję (jak papuga z suchara, która powtarza „Na chuj mi te pióra‟) i wklejam przywołanego przez rosyjską poetkę Serhija Żadana. Wiersze pochodzą z książki Antena, którą w 2020 roku wydały Warstwy, a przełożył je Bohdan Zadura. Czytajcie ludzie poezję!

(Na ostatnie pożegnanie żołnierzy i bandytów)

Wiersze Jeleny Fanajłowej (w przekładzie Zbigniewa Dmitrocy) z kisiążki Radio Swoboda, wydanej w 2015 eoku w Biurze Literackim. też na czasie, niestety...

(Колыхаясь на волнах, как в русской cтрашной сказке или песне o васильках и об Оле гибнущей от любви)

No to może teraz wersja oryginalna, rosyjska, którą wyhaczyłem w sieci. Wiersz pochodzi z książki Черные костюмы (Czarne garnitury), wydanej w 2008 roku, a więc data "2009" jak się pojawia w polskiej książce to błąd. Fanailova powinna mieć w Polsce dużą publikację! Co zapewne nie nastąpi...

Елена Фанайлова

Черные костюмы

          1. Солнце

Они стояли рядом, близко, очень близко

От них пахло дорогим одеколоном

Загорелые – то ли солярий,

То ли только что с моря.

В черных костюмах, как итальянцы, хорошо пошитых

Улыбались вежливо

И быстро смотрели по сторонам

Коротко говорили друг другу: там, на машине —

Станешь спиной, закроешь.

Они достали

Длинные блестящие ножи, как в кинофильмах

Девяностых – Тарантино? Такеши Китано?

Они достали, короче, свои ножички

И сказали: если ты ее не оставишь,

Будет плохо. И улыбались.

Они стояли плотно.

Я чуял запах

Их кожи, их одеколонов, они явно читают

Журнал GQ, возможно, «Эсквайр»,

Возможно, прочтут

Какое-нибудь интервью со мною. Возможно,

Потом скажут друг другу: чувак, да этот тот парень,

Которого мы прикололи,

Вот смеху, чувак.

С интонациями переводчиков американских фильмов.

  

Наверху были мои девчонки.

Почему-то я сказал, что выйду первым

И подожду их внизу.

Там уже меня ждали

В черных итальянских костюмах

Двигались под ярким солнцем,

Как танцоры в балете

Короче, ты ее оставишь, понял?

Я сказал: отойдем, здесь моя дочь, не надо.

Они сказали: да мы уже все сказали.

И ушли. Сели в машину и отвалили.

Мои девочки спустились.

Мы сели в машину и уехали.

Позже я рассказал женам,

Первой, которая тогда была со мною,

И второй, из-за которой 

Состоялся этот балет,

Уточнив, что бросать ее не намерен.

          2. Бандитская свадьба в Pиге

Было яркое солнце в конце июня.

Мы с Леней и пианистом Вадимом Сахаровым

По прозвищу Птица

Гуляли перед концертом

За Домской площадью

(Они играли Пьяццолу,

Марию де Буэнос-Айрес)

Навстречу

Медленно двигалась группа плотных парней

В черных костюмах, белых рубашках и солнечных очках

В цветных оправах: красных, желтых и зеленых

Как клоуны.

В жару

Они были в плотных черных костюмах

Хорошо пошитых, двубортных и однобортных

И невеста

Как положено, в белом воздушном платье и фате

И рядом с нею жених, один из этих, в черных костюмах,

Но выделялся одною странной деталью:

Правая штанина была подвернута

Над белой, почти белой, свежевыструганной деревянной

ногой,

Он шел

На липовом костыле,

Как медведь из сказки, скырлы-скырлы,

На ярком-ярком солнце

Словно кадры из фильма Феллини,

Такеши Китано,

Они надвигались

И прошли как мираж,

Улыбаясь,

Как солнечный удар.

Через триста метров

Мы оказались

На набережной, мы смотрели

На предзакатную речную воду

Она текла так медленно, так спокойно

И в ней вниз лицом

Лежала утопленница

Ее обнаружили

Двое местных, но сомневались,

Вызывать ли полицию

К тому же у них не было мобильника

Позвонили по моему

Полиция приехала почти мгновенно

Но мы успели

Разглядеть ее черные туфли

И колоколом пеструю юбку До колена

Только лица было не увидать

Она лежала ничком,

Колыхаясь на волнах, как в русской

Страшной сказке или песне

О васильках и об Оле

Гибнущей от любви

(Kłębiąc się w falach, jak w rosyjskiej strasznej bajce lub pieśni o chabrach i Oli umarłej z miłości)

Elena Fanailova

CZARNE GARNITURY

          1. Słońce

Stali razem, blisko, bardzo blisko

Pachnieli drogą wodą kolońską

Ogorzali - albo to solarium,

Albo morska bryza.

W czarnych garniturach, jak u Włochów, świetnie skrojonych

Uśmiechając się grzecznie

I bystro rozglądając wokół

Krótko rozmawiali ze sobą: ta, w samochodzie -

Odwrócisz się, zasłonisz.

Wyciągnęli

Długie błyszczące noże, jak w filmach z lat 

Dziewięćdziesiątych - Tarantino? Kateshi? Tikano?

Wyciągnęli, krótko mówiąc, swoje nożyki

I powiedzieli: jeśli jej nie zostawisz,

Będzie źle.

Poczułem zapach

Ich skóry, wody kolońskiej, pewnie czytali

Pismo GQ, być może „Esquire‟, 

Być może przeczytają

Jakiś wywiad ze mną. Być może,

Powie potem jeden drugiemu: koleś, ten tu to facet,

Którego przykarauliśmy,

Ale jaja, koleś.

Z intonacją tłumaczy amerykańskich filmów.

Na górze były moje dziewczyny.

Z jakiegoś powodu powiedziałem, że wyjdę pierwszy

I zaczekam na nie na dole.

Tam już na mnie czekali 

W czarnych włoskich garniturach

Poruszali się w żarze słońca,

Jak tancerze w balecie

Krótka piłka, zostaw ją, jasne?

Powiedziałem: odejdziemy, to moja córka, dajcie spokój.

Odparli: nie ma o czym gadać.

I odeszli. Wsiedli do samochodów i odwalili się.

Moje dziewczyny odpuściły.

Wsiedliśmy do samochodu i odjechaliśmy.

Potem opowiedziałem to żonom,

pierwszej, która była wtedy ze mną.

I drugiej, z powodu której

Rozegrał się ten balet

Uściślając, że nie zamierzam jej porzucić.

          2. Bandyckie wesele w Rydze

Żar słońca w końcu lipca.

Z Leną i pianistą Wadimem Sacharowym

O przydomku Ptica

Bawiliśmy się przed koncertem

Za Placem Katedralnym

(Grali Marię z Buenos Aires

Plazolli)

Naprzeciwko

Z wolna przemieszczała się grupa mocnych chłopców

W czarnych garniturach, białych koszulach i okularach słonecznych

W kolorowych oprawkach: czerwonych, żółtych i zielonych

Jak klauni

W upale

W sutych czarnych garniturach

Świetnie skrojonych, dwurzędowych i jednorzędowych

I narzeczona

Jak należy, w białej ażurowej sukni i welonie

A wraz z nią narzeczony, jeden z tych w czarnych garniturach,

Lecz wyróżniający się dziwnym szczegółem:

Prawa nogawka była podwinięta

Nad białą, niemal białą, świeżo wystruganą drewnianą

nogą.

Szedł

Na lipowym kosturze,

Jak niedźwiedź z bajki, kuśtyk-kuśtyk,

Pod jaskrawym-jaskrawym słońcem.

Dosłownie kadry z filmu Felliniego,

Takeshi Kitano,

Wyglądali

I przeszli jak zjawy,

Uśmiechając się

Jak słoneczny udar.

Po trzystu metrach

Znaleźliśmy się 

Na wybrzeżu, patrzyliśmy

Na rzeczną wodę przed zachodem

Która tak wolno i spokojnie płynęła

I w niej twarzą do dołu

Leżała topielica

Wykryło ją 

Dwoje miejscowych, lecz wątpiliśmy,

Czy wezwą policję

Ponieważ nie mieli komórki

Zadzwoniliśmy z mojej

Policja przyjechała prawie natychmiast

Lecz zdążyliśmy

Wygładzić jej czarne pantofle

I kloszową pstrą spódnicę do kolan

Tylko twarzy nie było widać

Leżała twarzą do dołu,

Kłębiąc się w falach, jak w rosyjskiej

Strasznej bajce lub pieśni

O chabrach i Oli

Umarłej z miłości

2009

[Z książki: Elena Fanailova, Szybki numerek w Hotelu Europa, wybór, przypisy i przekład: Leszek Szaruga, Instytut Mikołowski, Mikołów 2019, s.27-30.]

(Jej maniera, by wskazywać chłopom ich miejsce)

Elena Fanailova

DRUGA BABKA

W dzieciństwie jej nie lubiłam

Cały czas milczała lub żartowała posępnie

Jej rosyjski (w istocie krymski Grek

Po dziadku) dostał się do niewoli pod Smoleńskiem

I zginął w koncentraku w 44.

Tak to później ustalił ojciec chrzestny

Mojego brata.

Fotografię nagrobka przysłała

Lena Isajewa.

Jej dziadek też tam pochowany.

Na nas, dzieci, nie zwracała uwagi

Interesowała się tylko swoją krową

Doić wstawała o 4 rano

Jej modlitwy przed papierowymi ikonami

Mikołaja Cudotwórcy i Bogarodzicy

Obłożonymi tanią sztywną folią

Po prostu mnie przerażały

Kubek ciepłego mleka o 6 rano

Drażnił

Szczególnie pyłki w kubku

Ale w ogóle smak mi 

odpowiadał, i znosiłam to

Poranne przebudzenie, by zasnąć później

Do wspólnego rodzinnego wstawania

Zazwyczaj o dziewiątej

Dzięki bogu potrafię doić

I znam w mowie niemiecki

Ona najpierw przeżyła kolektywizację

Gdy ją, córkę rozkułaczonego charkowskiego chłopa,

Posłali do niemieckiego koncentraka w Rosji

A potem żyła pod okupacją

O tym, jak samoloty nadlatywały nad Don

Jak bombardowały mosty

Jak potem dobrzy byli Niemcy i Węgrzy

I jak chłopcy ślizgali się na trupach,

Oblanych wodą, jak na sankach

Tego dowiedzieliśmy się z bratem dopiero od ojca

Ręce miała suche i żylaste

Nigdy mnie nie obejmowała

A gdy obejmowała, lepiej by było bez tego

Jej odciski drapały mi plecy

Dotykanie jej nie było przyjemne

A ona sama też tego nie chciała

Gotowała okropnie

Wszystko, oprócz uchy.

Także barszcz, co u Ukrainki dziwne.

Jej śniadania były szybkie

Jej serniki zawsze przypalone

To dziecku wystarcza, by się bać takiej babki

Ale gdy dorosłam

Coraz bardziej mi się podobał

Jej mroczny autyzm

Jej żelazny charakter

Jej maniera, by wskazywać chłopom ich miejsce

I nie bać się ich alkoholowej bezmyślności

Zdałam sobie z tego sprawę gdy miała 11 lat

Jej drugi mąż był pijaczkiem

Ze zruszczonych jeszcze w XVIII wieku Niemców

Jej wioskę podzielono między Moskali i chochołów

Zwanych tak po przodkach, bez emocji

Po ojcu nosiła nazwisko Pjanycja

Zaś potocznie - Pietrowa

Dziadka Piotra ukrywała

W swojej piwnicy niemal do wojny

Póki nie umarł

Pochowali go w ogrodzie

Zbiegł z etapu na Sołowki

Na etapie umarła jego matka

Ojciec opowiadał potem, że na południu

Obwodu woroneżskiego

Służby specjalne pracowały niedbale

I co mam teraz odczuwać, co?

Babka zręcznie oprawiała ryby

Jazgarze, leszcze i karasie

Złowione przez synów w Donie

W procederze drobnego kłusownictwa

Z ojcem jeździliśmy do niej

Stateczkiem z woroneżskiej przystani

Przez sinozielone śluzy

Serce dziecka zamierało

Gdy one opadały i wznosiły się

Wśród ogromnych kredowych gór

Do dziś mi się śni

Że lekko, jak mocna ryba,

Przepływam przez ten gęsty świat wielkiej europejskiej rzeki,

Z jej wodnymi wrotami i wodorostami,

Z zatopionymi statkami, z głębokowodnymi skrytkami,

Plamami mazutu i benzyny

Z peronami i przystaniami, żeby dotrzeć do niej po Donie, do jej białego
       ukraińskiego domu

Z malwami przy parkanie

2014

[Wiersz w mistrzowskim przekładzie Leszka Szarugi z książki: Elena Fanailova, Szybki numerek w hotelu Europa, Instytut Mikołowski, Mikołów 2019, s. 40-42. 
A ja tymczasem skończyłem wstęp do SŁOWNIKA POLSKO-POLSKIEGO... Wyszło 22.439 znaków i jak myślę wystarczy. W związku z czym, niejako z rozpędu przepisałem ten dość długi wiersz rosyjskiej poetki. Elena Fanailova powinna mieć wydaną w Polsce grubą książkę, najlepiej w wersji dwujęzycznej. A czy tak się stanie w najbliższym czasie? Nie sądzę...]

(Nie ma kto pisać do pułkownika)

Jelena Fanajłowa

[Tu taki straszny upał]

Tu taki straszny upał.
Przychodzisz do domu -
Pachnie zleżałym kurzem, duszno.
Nie ma kto pisać do pułkownika.
Mnóstwo obowiązków wobec bliskich.
Lepiej ich nie wypełniać, zachowywać się wyniośle.
Liście zmieniły się w proch, nie zdążywszy zżółknąć.
Miłość zamieniła się w gazę z chloroformem.
W szczeniacką celofanową torebkę z trucizną.

Nie, żeby było ładniej: faceci w czerni wciągają kokainę,
Srebrne papierośnice, pincety, folia,
Lustra, wszystko prawdziwe, nie teraz,
Brązy, marmury, uprzejmi, kpiarscy mężczyźni.
(Jakoś we śnie czekałam na ciebie w podobnej kawiarni,
Dokładniej, w hotelowym barku, w szarozielonej, perłowej sukni z odkrytymi plecami).

Puszek drży w ramie okna.
Drzewa się kołyszą. Światło oślepia,
Jakby to wcale nie był wrzesień
I sieci,

Rozsiane w powietrzu i na podłodze,

Łowią oczy, wyławiają skórę i serce,

Ty u wezgłowia, przy sercu stoisz.

[Wiersz Jeleny Fanajłowej (albo jak kto chce - Eleny Fanailovej, gdy zastosować  angielską transkrypcję rosyjskich imion i nazwisk) w tłumaczeniu Zbigniewa Dmitrocy pochodzi z antologii Radio Swoboda wydanej w 2015 roku przez Biuro Literackie. Okazało się, że przy okazji wklejania tekstów z tej książki na hiperrealizm nigdy nie przedstawiłem skanu okładki. No to teraz ten brak uzupełniam.]

Elena Fanailova „Lena i ludzie‟

 

 

[Wiersz w tłumaczeniu Leszka Szarugi z książki: Elena Fanailova, Szybki numerek w Hotelu Europa, Instytut Mikołowski, Mikołów 2019. Spotkanie autorskie z Eleną Fanailovą to dla mnie najważniejsze/najciekawsze wydarzenie tegorocznego Festiwalu Miłosza. Przy okazji tej imprezy ukazała się też wspomniana książka, która jednak nie jest zbyt obszernym wydawnictwem i pozostawia pewien niedosyt. Owszem, Fanajlovą tłumaczył już Zbigniew Dmitroca (antologia Radio Swoboda), ale może dobrze byłoby opublikować w całości np. jej tom Rosyjska wersja, oczywiście w edycji dwujęzycznej? Siedziałem sobie na tym spotkaniu, słuchałem czytającej wiersze poetki (to duża przyjemność słuchać na żywo języka rosyjskiego, nawet gdy autorka dość nonszalancko czyta swoje utwory), słuchałem ich polskich wersji w wykonaniu tłumacza i nie mogłem się nadziwić, że sala jest zapełniona zaledwie do połowy. ... A gdyby uważniej przyjrzeć się widowni, to okazałoby się, że w jej składzie przeważają ludzie z branży: piszący, tłumacze, wydawcy i akademiccy wykładowcy.]

Pierwsza babcia

Jelena Fanajłowa

Pierwsza babcia

Pierwsza - dlatego, że mamina.

Mama - to podstawa mojego umysłu

I serca. Babcia jej piedestałem -

Jej barszcz gotuję do tej pory.

Była moją boginią. Nie mogę jej krytykować.

Choć jest za co. Teraz by była za Krymem.

Jak swego czasu za Stalinem.

Można ją zrozumieć.

Córka ukraińskiego parobka

Ukraińscy osiedleńcy

Byli czymś normalnym w naszych stronach.

Poszedł na zarobek do stolicy i porzucił rodzinę,

Czworo dzieci.

Ona rzuciła się w wir rewolucji. Odnalazła w niej siebie.

Miała 15 lat. Tam, oczywiście zwrot w lewo.

Sprawiedliwość. Złotouści chłopcy.

Między innymi mój dziadek.

Uczyła się z Płatonowem w woroneskiej szkole kadr partyjnych.

Wątpliwe czy ktoś pamięta ten świat,

Należący do uczelni medycznej budynek

Z czerwonej cegły

W Parku Dziecięcym

Rozkułaczała w Tambowie

Strzelała

Tam posiwiała

Gdy w jej furmankę rzucali nożem w plecy

Ona naprawdę nie rozumiał

Że dziadek był połowie Żydem

Ich w ogóle nie interesował

Problem narodowowściowy

Tylko seks i rewolucja

Wojna domowa

Zwycięstwo komunizmu

Byli zwykli i piękni

Blond bestie

Brązowe oczy mam po obu rodzinach

Jestem dokładną kopią dwóch cudem zachowanych zdjęć:

Matki dziadka, polskiej Żydówki Raisy,

I charkowskiej babki, Awdotii Pietrowny

Ale Ganna, Anna Iwanowna,

Blond bestia z bezczelnym rosyjskim aryjskim ukraińskim spojrzeniem

Niebieskich wyblakłych oczu historycznego zwycięzcy,

Znanym mi między innymi ze zdjęcia z lat trzydziestych,

Galina Bujwołowa to moja pierwsza dziecięca miłość,

Jej ręce nigdy nie wydawały mi się szorstkie.

Jej biust nigdy nie wydawał mi się zbyt brudny,

Choć zawsze upuszczała nań swojego barszczu -

Wrzeszczałam na nią, gdy przerywała moje rozmowy przez telefon

Z pierwszymi chłopakami.

Bawiło mnie i wzruszało,

Gdy próbowała naprawić moje stosunki z nimi

Obcinałam jej zrogowaciałe żółte paznokcie

I wycierałam za nią gówno

Gdy nie potrafiła donieść go do ubikacji

Byłam jej partnerem w interesach, gdy moja matka umierała

I trzeba było dwa lata

(tutaj film się urywa)

Wczoraj znów miałam sen, że przekazuje mi w spadku

Do niepodzielnego użytku

Swój czarodziejski dom na Południu okręgu woroneskiego, przy ukraińskiej granicy,

Który będę miała po śmierci.

[dalej Radio Swoboda Zbigniewa Dmitrocy i kapitalna Jelena Fanajłowa ze str. 68-70. Jej zestaw wierszy jest bardzo mocny! Nie wiem czy nie najbardziej mi się podoba z tej antologii.]