MIĘSO JAKO METAFORA (24)

Dawno nie było cyklu Mieso jako matafora oraz Bertolta Brechta, więc niniejszym nadrabiam.

[PIW, Warszawa 1954]

MIĘSO JAKO METAFORA (23)

Ciekawy dokument, może trochę staroświecki, ale pełen treści. Można się z niego m.in. dowiedzieć, że obchodzone 1 maja Święto Pracy, wyniknęło ze strajku rzeźników walczących o podwyżki wynagrodzeń, a nie - jak ujmuje oficjalna historiografia - protestu redukowanych pracowników w zakładach McCormick Harvester Co (a przynajmniej nie tylko). Można też zauważyć, że zmechanizowana linia rozbioru tuszy, znalazła swoje odzwierciedlenie w ideii taśmy montażowej, co wprowadzono w zakładach Forda na początku XX wieku. A idąc dalej, melanż obu tych rozwiązań zastosowano - oczywiście po odpowiednich modyfikacjach - w niemieckich fabrykach śmierci (Auschwitz II, Bełżec, Kulmchof, Sobibór, Treblinka), gdzie w przemysłowy sposób mordowano europejskich Żydów. Nieprzypadkowo SS-Unterscharführer Franz Suchomel w fimie Shoah Claude'a Lanzmanna nazywa Treblinkę „taśmą montażową śmierci‟ (dokładnie: Treblinka war ein zwar primitives, aber gut funktionierendes Fließband des Todes).

MIĘSO JAKO METAFORA (22)

W dzisiejszym odcinku naszego dokumentalnego mini-serialu dwie fotografie i jedna stopklatka. Czy poniższego zestawu nie można by  opatrzyć także tytułem „Karma wraca‟? Szczególnie gdy przypomnimy sobie (obfotografowaną sumiennie przez fotoreporterów) wizytę obecnego Prezydenta RP w Zakładzie Przetwórstwa Mięsnego w Nowej Wsi Szlacheckiej...

[Fot. Ryszard Wesołowski. Oryginalny podpis: „Sierpień 1980. Strajk okupacyjny w Stoczni im. Komuny Paryskiej‟ - skan z katalogu wystawy Imperatyw. Fotografie z lat 80. ze zbiorów Ośrodka Karta]

[Fot. Chris Niedenthal. Oryginalny podpis: „Łódź, luty. 1981. Podczas strajku studentów szatnia służyła jako magazyn żywności‟ - skan z książki, Chris Niedenthal Wybrane fotografie. 1973-1989.]

[Ryszard Ochódzki (grany przez Stanisława Tyma) w Londynie - stopklatka z filmu Miś Stanisława Barei]

MIĘSO JAKO METAFORA (21)

[W dzisiejszym odcinku wiersz Janiny Katz z książki Zabawa w chowanego (wyd. Austeria 2013).]

MIĘSO JAKO METAFORA (20)

Tym razem w serialu Mięso jako metafora niezrównany Andrzej Tobis i zdjęcia z jego wielce poetyckiego cyklu AZ. Tablice edukacyjne. Marzy mi się kilkutomowe wydanie tej serii, które chciałbym gościć na półce mojego regału z albumami fotograficznymi (i oczywiście powoli przeglądać strona po stronie, tom za tomem...).

MIĘSO JAKO METAFORA (19)

Miroljub Todorović

zupa z mózgu

mózg przelać 

wrzątkiem

oczyścić skórę

i drobno posiekać

na odrobinie tłuszczu

podsmażyć

główkę cebuli

i dwie łyżeczki mąki

gdy zasmażka się zeszkli

dodać posiekany mózg

dokładnie wymieszać

posolić i popieprzyć

jelito

wyczyść jelito

odwróć je

i pozostaw

do wysuszenia

dam wam przepis na panierowanego

miroljuba todorovicia

pół kilo miroljuba todorovicia

zagnieść z wodą

podzielić na cienkie kotlety

podpiec na rozgrzanej patelni

w głębokiej misie wyrobić

około dziesięciu świeżych miroljubów todoroviciów

następnie wszystko dobrze wymieszać

kobiety wolą żeby miroljub todorović

wyrósł im pulchniejszy

lepiej nie robić pulchnego

miroljuba todorovicia

cienki lepiej się wypiecze

piec uważnie swojego miroljuba todorovicia

do momentu aż przyrumieni mu się skórka

miroljuba todorovicia z przyrumienioną skórką

pokroić na kawałki

i podawać od razu

[Wiersze z książki Świnia jest najlepszym pływakiem w przekładzie Kingi Siewior i Jakuba Kornhausera, którą w 2020 roku wydało Biuro Literackie.]

„Minimalizm‟ - s. 26

(Ręce przy tym mdleją pot zalewa oczy)

Kornel Filipowicz

Foki

W kraju w którym żyją foki

Pozwolono w tym roku

Zabić fok tylko dwieście tysięcy

Mało to czy dużo?

Zważywszy jak przykra męcząca i niełatwa

I źle płatna to jest praca

Zabijanie zwierząt długimi ciężkimi pałkami

Foki poruszają się na lądzie niezdarnie

Ale są bardzo szybkie i zwrotne w wodzie

Trzeba się więc bardzo spieszyć żeby zabić zwierzę

Zanim zdąży osiągnąć krawędź ziemi i wody

Dlaczego nie można fok strzelać?

Byłoby to bardziej humanitarne

Czyli ludzkie

Zapewne ale skóra uszkodzona kulami

Byłaby bezwartościowa

Dlatego foki trzeba zabijać uderzeniami pałki

Często trzeba poprawiać

Bić w czaszkę dwa lub trzy razy

Ręce przy tym mdleją pot zalewa oczy

Spróbujcie tej pracy

Człowiek nie jest maszyną sam czuje się jak zabity

Trzeba po tym dobrze zjeść i wypić aby zagłuszyć

Jęk skowyt płacz zabijanych zwierząt

Który długo jeszcze dźwięczy w uszach

W niektórych ludziach odzywa się sumienie

Stać ich na to zwłaszcza gdy są bogaci

Milionerki sprzedają więc swoje drogie futra z szynszyli

Brylanty i perły Picassy nawet Coroty

Wynajmują okręty werbują załogi wśród idealistów

Zbyt biednych aby finansować takie przedsięwzięcie

I płyną mil tysiące

Na ratunek fokom

Potem wracają i opowiadają

Co widziały z daleka

Przez lornety i teleobiektywy

Nie ocaliły ani jednej foki

Bo drogę im zagrodziły

Śmigłowce i łodzie patrolowe straży przybrzeżnej

Był nawet jeden okręt wojenny

Cóż się stało? Po prostu

Władze ogłosiły

Że zabijanie fok pałkami

Jest sprawą wewnętrzną państwa

W którym żyją foki

[Z książki Powiedz to słowo opublikowanej przez Wydawnictwo a5 w 1997 roku. W moim ulubionym internetowym antykwariacie Królicza Jama (ulubionym nie tylko ze względu na nazwę, ale też wygląd tego miejsca - warto wybrać opcję "odbiór osobisty" i to zobaczyć) kupiłem kilka dni temu pięć książek poetyckich, z których cztery - jak się okazało po dotarciu przesyłki - wydało właśnie a5...]

MIĘSO JAKO METAFORA (18)

Tadeusz Różewicz

O TEJ SAMEJ PORZE

O tej samej porze

długie hale Luwru

są puste

O tej samej porze

wielkie hale

krwawią w świetle elektrycznym

górą mięsa

monstrualny kadawer

poruszył się

w otwartym brzuchu

w zgiełku

grzebie kolec światła

i otworem w twarzy parują 

wnętrzności

O tej samej porze

między obrazami

nie ma oczu

nikt nie przeżywa

nie odbiera piękna

tylko Gioconda

uśmiecha się

tajemniczo i pracowicie

1958-1961

BIEL

Biały baranek

uciekł schował się w szafie

beczy

z chorągiewką wbitą w oko

krew tryska

z rozdartego pyszczka

czarnymi płynie rzekami

związali baranka

udusili baranka

ze skóry obłupili

kości mu policzyli

zęby mu wybili

wrzucili do dołu

kloacznego

baranka nienarodzonego

oszukali baranka

opluli baranka

skazali baranka

powiesili baranka

pogardą okryli

śmiechem przebili

kłamstwem nakarmili

baranka białego

który gładził

grzechy tego świata

baranek leży

na sekcyjnym stole

przystrojony zielenią

nadziany nadzieją

wkoło siedzą kupki nieczystości

w białych pióropuszach

którymi porusza

wiatr dziejów

[Wiersze z tomu Nic w płaszczu Prospera, które przepisałem z książki: Tadeusz Różewicz Poezje zebrane, Ossolineum, Wrocław 1970, s. 577-578.]

MIĘSO JAKO METAFORA (15)

Tadeusz Różewicz

DO SERCA

Widziałem

specjalistę kucharza

wkładał rękę

do pyska

i przez tchawicę

wpychał ją do wnętrza

owcy

i tam w żywym

chwytał serce

zaciskał [place

na sercu

wyrywał serce

jednym szarpnięciem

tak

to był specjalista

1959

CORRIDA

(afisz)

Czarny wulkan

dymi krwią

wyrzuca 

białe piany 

byk

naszpikowany

ostrzami

ogłuszony rykiem

ludzkiej masy

opada

spływa na arenę

łagodnieje

jak wykrwawiona flaga

rogi

nozdrza

w górze mięsa

oko

zachodzi mgła

lawa zastyga

w słońcu

białe pończochy

lakierowane pantofle

1969

GODZINA KARMIENIA

Miasto wyłania

z dymów i mgieł

gruby odwłok

powleczony neonami

wygasa

prostytutki

wykonują mechaniczne

ruchy

z twarzą daleką i martwą

głosy

parzących się

dorosłych osobników

trwożą

dzieci

za parawanem

tygrys bóg zamknięty

w żelaznej klatce

w ZOO

mruży żółte ślepia

jeszcze nie przyszła

godzina karmienia

godzina otwarcia

tygrys bóg drzemie

wśród własnych

odchodów

[Zaniedbałem ostatnio cykl poetyckich prezentacji Mięso jako metafora... Więc niniejszym nadrabiam (jakkolwiek wczorajszy wpis doskonale się do tej serii nadaje). Teksty Tadeusza Różewicza pochodzą z  tomów: Zielona róża (1961) - wiersz Do serca i Regio (1969) - wiersze Corrida i Godzina karmienia. Miłej (jeżeli to możliwe w tym przypadku?) lektury!]

"Ryba" po raz drugi

Elizabeth Bishop

                Ryba

Przekład Andrzej Sosnowski

Złowiłam potężną rybę

i trzymałam ją obok łodzi

w pół nad wodą, na moim haczyku

tkwiącym mocno w rogu jej pyska.

Nie walczyła.

Wcale nie podjęła walki.

Zwisał chrapliwy kolos

pokonany i zasłużony,

nieprzyjemny. Tu i ówdzie
jego brązowa skóra zwisała

płatami jak wiekowa tapeta,

a wzorek najciemniej brązowy

był jak tapeta:

zarysy wybujałych zbóż

w plamach i zaniku ze starości.

Usiany był skorupkami pąkli,

ładnych wapiennych rozetek

i pokryty chmarą

maleńkich białych wszy morskich,

a spod jego brzucha zwisały

dwa lub trzy strzępy zielska.

Gdy jego skrzela wdychały

przeokropny tlen

- straszne skrzela,

czerstwe i świeże od krwi,

które mogą tak paskudnie skaleczyć - 

myślałam o brzydkim białym mięsie

ubitym w nim jak pierze,

o dużych ościach i małych, 

od dramatycznych czerwieniach i czerniach

jego połyskliwych wnętrzności,

o różowym pęcherzu pławnym

jak duża piwonia.

Patrzyłam w jego oczy

sporo większe od moich,

lecz płytsze i zażółcone,

tęczówki cofnięte, owinięte

w wytartą cynfolię,

widziane przez grube szkła

ze starej porysowanej galarety.

Odrobinę się przesunęły, lecz nie po to,

by odwzajemnić spojrzenie.

- Z grubsza tak, jak się przechyla

jakiś eksponat ku światłu.

Podziwiałam posępne oblicze,

mechanizm jego paszczęki,

i wtedy zobaczyłam,

że z dolnej wargi

- jeśli to można tak nazwać - 

zawziętej, wilgotnej, morderczej

zwisa pięć starych linek w kawałkach,

a właściwie cztery i stalowy przypon

z krętlikiem wciąż na swoim miejscu,

z całą piątką ich wielkich haczyków,

które zwyczajnie wrosły w jego pysk.

Jedna zielona, wystrzępiona na końcu,

gdzie ją obciął, dalej dwie grubsze

i cienka jak nić czarna,

wciąż skręcona po naprężeniu i cięciu,

kiedy strzeliła, a on pierzchł.

Jak ordery z ich wstążkami,

które siepią się i powiewają,

pięć włosów brody mądrości

wlokła jego obolała szczęka.

Gapiłam się tak i gapiłam,

a triumf powoli napełniał

małą wypożyczoną łódź,

począwszy od kałuży w zęzie

z tęczą rozpostartą przez olej,

dookoła zardzewiałego silnika,

po czerpak z rdzą pomarańczową,

ławki spękane od słońca,

dulki przymocowane sznurkami,

okrężnice - aż wszystko to 

była tęcza, tęcza, tęcza!

I wypuściłam rybę.

Santarém (2018)

                         The Fish

I caught a tremendous fish

and held him beside the boat

half out of water, with my hook

fast in a corner of his mouth.

He didn’t fight.

He hadn’t fought at all.

He hung a grunting weight,

battered and venerable

and homely. Here and there

his brown skin hung in strips

like ancient wallpaper,

and its pattern of darker brown

was like wallpaper:

shapes like full-blown roses

stained and lost through age.

He was speckled with barnacles,

fine rosettes of lime,

and infested

with tiny white sea-lice,

and underneath two or three

rags of green weed hung down.

While his gills were breathing in

the terrible oxygen

− the frightening gills,

fresh and crisp with blood,

that can cut so badly –

I thought of the coarse white flesh

packed in like feathers,

the big bones and the little bones,

the dramatic reds and blacks

of his shiny entrails,

and the pink swim-bladder

like a big peony.

I looked into his eyes

which were far larger than mine

but shallower, and yellowed,

the irises backed and packed

with tarnished tinfoil

seen through the lenses

of old scratched isinglass.

They shifted a little, but not

to return my stare.

– It was more like the tipping

of an object toward the light.

I admired his sullen face,

the mechanism of his jaw,

and then I saw

that from his lower lip

– if you could call it a lip –

grim, wet, and weaponlike,

hung five old pieces of fish-line,

or four and a wire leader

with the swivel still attached,

with all their five big hooks

grown firmly in his mouth.

A green line, frayed at the end

where he broke it, two heavier lines,

and a fine black thread

still crimped from the strain and snap

when it broke and he got away.

Like medals with their ribbons

frayed and wavering,

a five-haired beard of wisdom

trailing from his aching jaw.

I stared and stared

and victory filled up

the little rented boat,

from the pool of bilge

where oil had spread a rainbow

around the rusted engine

to the bailer rusted orange,

the sun-cracked thwarts,

the oarlocks on their strings,

the gunnels – until everything

was rainbow, rainbow, rainbow!

And I let the fish go.

 North & South (1946)

[Przekład Andrzeja Sosnowskiego przepisałem z książki: Elizabeth Bishop, Santarém, Biuro Literackie, Stronie Śląskie 2018, s. 21-23.]

MIĘSO JAKO METAFORA (14)

Jerzy Kronhold

*   *   *

w dniu wyborów

także na domu starców

powiewała biało-czerwona flaga

symbol nasze wiecznie młodej nadziei

biało-czerwonymi ustami

łykała zimne powietrze

wzdymała się jak widmo

niewidzialnego żołnierza

uwędzonego mięsa płat

[wiersz z tomu Oda do ognia (1982), przepisany z ksiązki: Jerzy Kronhold Wiersze wybrane, Wydawnictwo a5, Kraków 2014, str. 33]

ZAPISKI NIEMIECKIE (1938)

Bertolt Brecht

U WYSOKO POSTAWIONYCH

Mówienie o jedzeniu jest czymś przyziemnym.

Przyczyna: oni

Już zjedli.

Ci z dołu musza zejść z tej ziemi,

Z dobrego mięsa 

Nic nie skosztowawszy.

By pomyśleć, skąd przychodzą i

Dokąd idą, są

W piękne wieczory

Zanadto zmęczeni.

Gór i olbrzymiego morza

Nie widzieli jeszcze,

Gdy skończył się już ich czas.

Jeśli ci z nizin

Nie pomyślą o rzeczach niepodniosłych,

Nie podniosą się nigdy.

CHLEB GŁODNYCH ZJEDZONO.

Nie zna nikt już mięsa. Rozlał się pot ludu

Bez pożytku.

Lasy laurowe

Wyrąbano.

Z kominów fabryk broni

Wstępuje dym.

PACYKARZ MÓWI O WIELKICH CZASACH, KTÓRE IDĄ.

Lasy jeszcze rosną.

Ziemia jeszcze rodzi.

Miasta jeszcze stoją

Ludzie jeszcze żyją.

ROBOTNICY KRZYCZĄ O CHLEB.

Kupcy krzyczą o rynki.

Ręce, co na brzuchu leżały, działają znów:

Robią granaty.

CI, KTÓRZY BIORĄ MIĘSO ZE STOŁU,

uczą zadowolenia.

Ci, którym dar ten przeznaczony, 

Żądają poświęcenia.

Ci, co najedli se do syta,

Mówią glodującym

O wielkich czasach, które nadejdą.

Ci którzy wiodą państwo w przepaść,

Twierdzą: rządzenie jest cieżkie

Dla prostego człowieka.

CI WYŻSI MÓWIĄ: POKÓJ I WOJNA

To dwie różne rzeczy.

Lecz pokój wasz i wasza wojna

Są jak burza i wiatr.

Wojna wzrasta w waszym pokoju

Jak syn w łonie matki,

I nosi

Jej straszliwe rysy.

Wasza wojna zabija

To, co wasz pokój

Jeszcze pozostawił.

JEST JUŻ NOC

Małżonkowie

Kladą się do łóżek. Młode kobiety

Urodzą sieroty.

NA MURZE WIDNIEJE KREDA:

Oni chcą wojny.

Ten, który napisał,

Już padł.

KONSTRUKTORZY SIEDZĄ

Zgarbieni w salach projektów:

Jedna cyfra fałszywa i miasta wroga

Pozostaną nietknięte.

Z BIBLIOTEK

Wychodzą rzeźnicy.

Matki stoją zamarłe,

Tulą dzieci do siebie i szukają

Na niebie znaków uczonych.

GDY PRZYJDZIE DO MARSZU, WIELU NIE WIE

Że wróg maszeruje na ich czele.

Głos dowodzącego

Jest głosem wroga.

Ten, co o wrogu mówi,

Wrogiem jest sam.

GENERALE, TWÓJ CZOŁG JEST MOCNYM WOZEM,

Zwala las i miażdży stu ludzi,

Lecz jedną wadę ma:

Potrzebuje kierowcy.

Generale, twój bombowiec jest mocny,

Leci szybciej niż burza, dźwiga więcej niż słoń,

Lecz jedną wadę ma: 

Potrzebuje montera.

Generale, człowiek jest pożyteczny,

Umie latać, umie zabijać,

Lecz jedną wadę ma:

Umie myśleć.

[Z książki: Bertolt Brecht Wiersze wybrane, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1954, str. 101-105, pierwsza część w przekładzie Stanisława Jerzego Leca, pozostałe Lecha Pijanowskiego. W sumie poemat ten pasuje też do cyklu "Mięso jako metafora", ale wklejam go tutaj pod wrażeniem ostatnich rządowych przetasowań... Czyli namaszczenia na stanowisko premiera Mateusza Morawieckiego, "miękkiego nacjonalisty gospodarczego i politycznego" (© Adam Szostkiewicz), co zaowocować może polityką społecznoekonomiczną, będącą połączeniem kultu żołnierzy wyklętych i praktyk Forexu...]