"Obiektywista" według Charlesa Reznikoffa

"Jest to prawdopodobnie autor, który nie pisze wprost o tym, co czuje, ale pisze o tym co widzi i słyszy, który nieomal nie wykracza poza zeznanie, jakie składa się w sądzie; i który wyraża to, co czuje, nie wprost, a przez wybór tego, o czym pisze; i jeśli pisze wierszem, przez muzykę tego, o czym pisze."*

Pasuje mi taka definicja!

------

*Widoczną powyżej wypowiedź poety przytacza Piotr Sommer w swoim eseju Test wiersza (o Świadectwie Charlesa Reznikoffa), opublikowanym w najnowszym numerze Literatury na Świecie (11.-12/2025).

Rewelacyjny Tobias Wolff!

W najnowszym "minimalistycznym" numerze Literatury na Świcie. Przeczytałem jednym tchem! Szkoda, że nie zrobili mu monograficznego numeru...

Lubię

dziennik Antoni White w świetnym "numerze diarystycznym" Literatury na Świecie, nr 03-04/2024 (632-633).

[miał gumowce na butach, żeby ich nie zabrudzić błotem]

Z cyklu Świadectwa, przekład Piotra Sommera. Mam nadzieję, że teksty z tej serii ukażą się w końcu w osobnej książce. Ciekawym eksperymentem może być czytanie tych zapisów Reznikoffa i oglądanie zdjęć z archiwum Detroit Publishing Company lub FSA (można je znaleźć na stronie Biblioteki Kongresu USA).

(koguta bez głowy, jak biegnie przez podwórze)

Ten lewej strony okładki.

 

(i głośno powiedział „Wychodź!‟)

Jedno ze Świadectw Charlesa Reznikoffa (przekład Piotra Sommera), które już od dawna chciałem tu wkleić. Mam nadzieję, że teksty z tego cyklu zamieszczone w Literaturze na Świecie nr 5-6/2021, to zapowiedź ich obszerniejszej publikacji w postaci książki.

(A za dnia spoglądałem w oczy naganiaczom)

Odrzuca mnie ostatnio od wierszy... Nie od wszystkich jednak. By wymienić np. Reinera Kunze (lista jest jednak krótka). Tekst z Literatury na Świecie nr 3-4/2022 w przekładzie Jakuba Ekiera.

(jeden cent)

Wspaniały Charles Reznikoff (w przekładzie Piotra Sommera). Myślę, że jego Świadectwa - mam nadzieję, że ukażą się w Polsce jako osobna książka - należy czytać równolegle ze Spoon River Antology Edgara Lee Mastersa, oglądając przy tym fotografie z archiwum Kongresu USA, jakie zamieszczane są regularnie na stronie shorpy.com. Szczególnie te, które wykonano na przełomie XIX i XX wieku na zlecenie Detroit Publishing Company. Późniejsze o trzy dekady z ogonkiem zdjęcia, jakie zostały zrobione dla rządowej agencji FSA, też w zasadzie oblecą. 

(Wszyscy na zdjęciu wyglądamy tak pogodnie)

Z Literatury na Świecie, nr 11-12 /2015 (532-533).

A w środku tyle wspaniałości!

 [Podziwiajcie też buty prawdziwego piechura.]

(Oko poety patrząc obscenicznie...)

...widzi powierzchnię okrągłego świata i jego pijane sklepienia (...). Przedwczoraj zmarł Lawrence Ferlinghetti. W wieku 101 lat. Poeta, malarz, księgarz, współzałożyciel księgarni i wydawnictwa City Light w San Francisco, wydawca beatników (m.in. Skowytu Allena Ginsberga). W Polsce tłumaczony sporadycznie, publikowany zwykle z innymi przedstawicielami Beat Generation, jako malarz (całkiem intresujący zresztą) w ogóle u nas nieznany. Przypominam sobie bibliotekę Konsulatu USA w Krakowie przy Stolarskiej, do której w latach 80. można było po prostu wejść z ulicy i bez żadnej kontroli stanąć przed półkami z poezją, gdzie dominowały książki wydane przez City Light. Widoczne poniżej skany pochodzą z Literatury na Świecie, nr 3 (71) z 1977 roku, czyli w momencie publikacji tej Ferlinghetti liczył sobie 58 lat. Tłumaczka tych wierszy - Anna Kołyszko - zmarła przed dwunastu laty. 

A zagubione filiżanki

pełne naszych popiołów

szybowały ku górze

(Chemiczne dobrodziejstwo)

Hans Magnus Enzensberger

Kompletna pustka

Cel wzniosły, zapewne,

tylko moje płuco,

nie chce o nim słyszeć.

Napełnia się, opróżnia,

chociaż nie całkiem.

Także system nerwowy

przeszkadza, melduje się,

melduje, że skwar. Może

przestała działać

klimatyzacja? Nigdzie śladu

nirwany, wciąż gdzieś

piszczy telefon,

a na balkonie 

bzyczą osy,

które, podobnie jak ja,

nie zaszły daleko

w sztuce medytacji.

Chemiczne dobrodziejstwo

Sto miligramów dożylnie

C12H18O, i starczy. Zostajesz

wyzwolony z tego wiecznego Ja,

które jest ci tak bliskie. Twój mózg

myśli bez ciebie, pławi się ‒ siło

ciążenia, adieu ‒ przez ileś minut

w nirwanie, jakiej nie znasz.

Potem, nie wiedząc, co się działo

pod twoją nieobecność, gromadzisz

znów, stopniowo, cały

ten swój intymny dobytek, 

„świadomość‟, „wolną wolę‟, „rozum‟,

i wracasz tymczasem

do znanej ci tragikomedii,

nieświadom niczego: wszystko jest jak zwykle.

[Wiersze Hansa Magnusa Enzensbergera w przekładzie Andrzeja Kopackiego przepisałem z  Literatury na Świecie nr 11-12 /2015, a teraz wybieram się do popularnej sieci handlowej po ogólnodostępne chemiczne dobrodziejstwo o wzorze C2H5OH. Jest tak gorąco, że nie idzie inaczej wytrzymać...]

I wypuściłam rybę

Stary numer Literatury na Świecie (3/1994), który czytałem/przeglądałem po informacji o śmierci Johna Ashberego... Rok później także w przekładzie Stanisława Barańczaka ukazał się w Wydawnictwie Znak tom: Elizabeth Bishop 33 wiersze. Uwielbiam tę narracyjną (nazwijmy ją tak roboczo) formę w anglosaskiej poezji...

PÓŹNE ECHO

Z osób widocznych na powyższym zdjęciu wśród żywych pozostaje jeszcze tylko Vincent Warren (autor fotografii opuścił ten świat w 1998). Wczoraj The Guardian podał wiadomość o śmierci Johna Ashberego. I co ciekawe, na facebooku informację tę szerowali wyłącznie poeci, prawdę mówiąc można ich było policzyć na palcach jednej ręki*... Nie mieliśmy więc do czynienia z wylewem powszechnego żalu, tudzież klespydro-laurek jak np. po zgonie Davida Bowiego. Co pokazuje też skalę odbioru awangardowej (kiedyś) poezji**, zresztą nie tylko takiej. Twórczość Johna Ashberego niewątpliwe spopularyzował w Polsce Piotr Sommer, choć nie tylko on przekładał wiersze amerykańskiego poety (także: Kacper Bartczak, Julia Fiedorczuk, Jacek Gutorow, Tadeusz Pióro, Agata Preis-Smith, Andrzej Sosnowski, Bohdan Zadura i Jan Zieliński). 

Widoczne wyżej skany wykonane zostały z kultowego (kultowego kiedyś?) wydania Literatury na Świecie, nr 7 (180) z 1986 roku, poświęconej poetom "szkoły nowojorskiej".

W roli komentarza pozwolę sobie na koniec przytoczyć wiersz Grzegorza Wróblewskiego Nieporozumienie, który zeskanowałem z reedycji tomu Ciamkowatość życia, wydanego w 2003 roku przez wydawnictwo Lampa i Iskra Boża:

-----
* Aktualizacja 10:25. Niszowe pisma i oficyny zaczęły właśnie wspominać poetę... oczywiście na facebooku.
** Aktualizacja 14:45. Jak widzę i Gazeta Wyborcza podała tę wiadomość. Czas zamieszczenia artykułu 12:50. Imponujący timing ;)

...to realizm. (Charles Reznikoff)

[wiersze Charlesa Reznikoffa w przekładzie Piotra Sommera. Skan z Literatury na Świecie, nr 12 (137) z 1982 r., str. 271. W zeszłym roku na liście projektów książkowych, którym Ministerstwo Edukacji i Dziedzictwa Narodowego nie udzieliło finansowego wsparcia znalazłem tom Reznikoffa, przygotowywany przez Piotra Sommera i WBPiCAK w Poznaniu. Ciekawe jaki jest los tej planowanej od dawna publikacji?]

Omal

Hans Magnus Enzensberger

Omal

W przypadku problemów nierozwiązywalnych

warto sięgnąć do rozwiązań przybliżonych.

Szkoda tylko, że wartość graniczna

to fatamorgana,

która wciąż się oddala.

Nawet jedynowładca poprzestaje

na 99 procent głosów,

ponieważ lęka się gniewu bogów.

Dlaczego właściwie starzy mistrzowie

zostawiali ślepą plamkę

na ukończonym płótnie?

Mały włos, a Samsonowi

nie wyłupiono by oczu.

Naiwniaka łatwo

przyłapać in flagranti.

Trudno mu pojąć, co mu się przytrafia.

Niektórzy rozbitkowie ledwo przeżyli

na tratwie Meduzy i to tylko

dlatego, że jedli ludzkie mięso.

A gdy Usain Bolt wygrywał sprint w Berlinie,

chodziło o dziesiąte części sekundy.

Dziś jeszcze większość się rozbija

u brzegów Lampedusy.

Wtedy w Bürgerbräukeller

zabrakło trzynastu minut,

by do drugiej wojny 

nigdy nie doszło.

To jakiś cud,

że do tej pory wychodziliśmy cało.

[wiersz w tłumaczeniu Andrzeja Kopackiego wydrukowany w Literaturze na Świecie, nr 11-12/2015, str. 353-354]

Norymberga 1935

Hans Magnus Enzensberger

Norymberga 1935

Wrześniowe słońce wtedy
rzucało długie cienie na łąkę Wöhrder.
Miałem sześć lat, ale zarys mojej sylwetki
był tak ogromny, że się przestraszyłem.
Nie mogłem go przeskoczyć.
A potem. nagle, znikł.
Nik nie chciał odkupić ode mnie duszy.
Pachniało liśćmi i sianem.
Do jesieni trzydziestego dziewiątego
było jeszcze daleko. Pokój się ciagnął
i ciągnął - żadnych przeczuć.
I żadnych ognistych słupów
nad miastem. Zimno było
w cieniu wysokich wież.

[wiersz z tomu Blauwärts (2013) w przekładzie Andrzeja Kopackiego opublikowany w Literaturze na Świecie, nr 11-12/2015 (532-533), str. 355. Tak jakoś mi się to skojarzyło z wczorajszą narodową imprezą, do której przygotowania miałem wczoraj okazję oglądać w Warszawie... Zobaczyć przystrzyżonych na zero millenialsów z biało-czerwonymi opaskami na rękawach flajersów? Bezcenne! Jakkolwiek wcale mi nie do śmiechu...]

STAŁO SIĘ COŚ?

Hans Magnus Enzensberger

Stało się coś?

Nie, tylko jednego z nas,

może z powodu choroby żołądka,

gryzie podejrzenie, że prawdziwe życie

jest gdzie indziej. Jak to, wołamy,

co to ma niby znaczyć? Gdzie?

Może na piętrze zarządu? W slumsach?

W telewizji? W rzeźni?

A może tuż obok, na balkonie,

gdzie jęczą gołębie? A skąd, mówi ktoś,

to tylko zakwewiona kobieta

handlarza warzyw. Albo ją kocha,

albo leje. Wciąż to samo.

Przestajemy słuchać, jesteśmy strapieni,

bo nagle zwija się, ten nasz chory,

zwija się z bólu. Kryzys gastryczny!

Szybko! Omeprazol, antacyd,

cymetydyna! Prawdziwe życie,

mój drogi, toczy się tutaj!

Nie czujesz tego we własnym brzuchu?

[wiersz z tomu Rebus (2009) w przekładzie Andrzeja Kopackiego,  Literatura na Świecie nr 11-12 /2015, str. 85]

Ze wspomnień starszej pani

Hans Magnus Enzensberger

Ze wspomnień starszej pani

Miałam wtedy długie warkocze,

związywałam je

różową gumką.

Pamiętam jeszcze, jak przejeżdżał

w otwartym mercedesie:

führer i kanclerz Rzeszy.

Tak śmiesznie kłapał prawym ramieniem,

góra-dół, góra-dół.

I to, że panna Eliza,

nauczycielka fortepianu,

która dawała mi po łapach, bo mazurek,

a-moll, "Notre temps",

był dla mnie o wiele za trudny,

rzuciła się z okna

domu przy St.-Johannis-Mühlgasse,

też pamiętam. Ale to było,

zdaje się, po wojnie.

Najlepsze torciki makaronikowe

podawali w Café Wanner.

A podczas wielkiego nalotu

dom sąsiadki zmiotło,

po prostu zmiotło. Tylko jej torebkę

z zielonkawej skórki krokodyla

znaleźliśmy pod gruzem, tam,

gdzie teraz mieszka turecki krawiec,

który połatał mi płaszcz.

A, no tak, ta sąsiadka miała

wielkiego psa, który warczał zawsze,

kiedy szłam do szkoły.

Pamiętam jeszcze. A może

uroiłam to wszystko sobie?

[wiersz z tomu Rebus (2009) w przekładzie Andrzeja Kopackiego,  Literatura na Świecie nr 11-12 /2015, str. 84-85]

Literatura na Świecie

W redakcji Literatury na Świecie, od lewej: Krzysztof Jaworski, Marcin Świetlicki, Andrzej Sosnowski; listopad 1996.

Piąta klatka.

Literatura na Świecie.

Na pewno są to okolice (pierwszy lub drugi dzień) Festiwalu Literackiego "Warszawy Pisarzy" - na biurku leży program imprezy.

Na blacie widać też pudełko papierosów Golden American (nazywanych popularnie Goldenami), które sam wtedy paliłem.

W latach '90 ubiegłego wieku Literatura na Świecie była jeszcze INSTYTUCJĄ...

W tzw. międzyczasie trochę się zmieniło, choć w kwestii przekładów literatury pismo nadal nie ma w Polsce żadnej konkurencji.